મન્ત્ર–યન્ત્ર–તન્ત્ર વીદ્યાની અવૈજ્ઞાનીકતા અને નીરર્થકતા

‘અભીવ્યક્તી’

9

–ડૉ. બી. એ. પરીખ

દુર્ગારામ મંછારામ મહેતા(ઈ.સ. 1809થી 1875)

શું આ મન્ત્ર–યન્ત્ર–તન્ત્ર વીદ્યા

વૈજ્ઞાનીકઅને સાર્થક છે?

આ પ્રશ્નનો સીધો જવાબ એ જ હોઈ શકે અને એ જ છે કે, ‘આ મન્ત્ર–યન્ત્ર–તન્ત્ર, એ અજ્ઞાન, અન્ધશ્રદ્ધાનું, કેવળ પરમ્પરાવાદી યુગનું સર્જન છે.’ જે જમાનામાં સમસ્યાઓના ઉકેલ માટે કે સમસ્યાઓને અટકાવવા, સમસ્યા ઉપજે જ નહીં તે માટે વ્યક્તીને જાતજાતના તુક્કા ઉપજે કે નવીન, પ્રભાવ ઉપજાવે તેવી યુક્તીઓ કરામતો સુઝે તે મન્ત્ર–તન્ત્ર બની ગયાં. આમ, આ મન્ત્રો, તન્ત્રો, યન્ત્રો અને તરકટી, ભેજાબાજ, બુદ્ધીશાળી વ્યક્તીઓનાં ભેજાંની નીપજ છે. આજે આ યુક્તીઓ ભોળા, અજ્ઞાની લોકોને આકર્ષક, ડરાવનારી, અકસ્માતથી કોઈકવાર પરીણામ ઉપજાવનારી લાગી અને તે યુક્તીઓ, મન્ત્ર–યન્ત્ર–તન્ત્રની રુઢી, પ્રણાલીકા રુઢ બની ગઈ. વળી ધર્મશાસ્ત્રોમાં પણ જાતજાતની પ્રાર્થના, પુજા, યાચનાના મન્ત્રો દાખલ થઈ ગયાં. આ મન્ત્ર–યન્ત્ર–તન્ત્રના પાયામાં કેવળ વહેમ, અધુરી–ખોટી માહીતી તેમ જ ભ્રમ અને પ્રભાવ ઉપજાવે તેવી રજુઆતો છે અને તેથી આ મન્ત્ર–યન્ત્ર–તન્ત્રનું કોઈ સાર્થકતા નથી અને માંગેલાં પરીણામ આવતાં જ નથી…

View original post 2,489 more words

Advertisements

‘મારામાં વીશ્વાસ નથી, પીરદાદામાં છે!’

‘અભીવ્યક્તી’

–રમેશ સવાણી

 “મેનકા! મારી પ્રીય ડાર્લીંગ! તારા રુપનો નશો માદક છે, મધમધતો છે. ચમેલીનાં ફુલ જેવી સુગન્ધ તારી ઉંચી, પાતળી પણ ભરાવદાર કાયામાંથી વહેતી રહે છે! દાડમના દાણા એક લાઈનમાં ગોઠવાઈ ગયા હોય તેવા તારા દાંત! તારા મોહક હોઠ મને વધુ તરસ્યો બનાવે છે! તારી અણીયાળી આંખો મારા હૃદયને વીહવળ બનાવી મુકે છે! રુપ નીતરતો તારો ચહેરો મને નશામાં ડુબાડી દે છે! તારા કારણે મારા જીવનમાં ઉજાસ ફેલાઈ ગયો છે!”

“મનોજ! તું બહુ નમણો છો. તું હસે છે ત્યારે તારો ચહેરો ખીલી ઉઠે છે!”

“મેનકા! ભગવાને તને રુપ આપવામાં કંઈ બાકી રાખ્યું નથી. હું કેટલો ભાગ્યશાળી છું. તારા રુપને હું કાયમ પીતો રહીશ!”

“મનોજ! હું તારા માટે જ છું!”

“મેનકા! મારા મનમાં એક મુંઝવણ છે!”

“બોલ! શું મુંઝવણ છે?”

“મારા મનમાં શંકા ઉભી થઈ રહી છે!”

“મનોજ! બોલ. તારા મનમાં કઈ શંકા છે? “

“મેનકા! તારું આવું રુપ! તારી પાછળ યુવાનો ગાંડા થયા હશે! કેટલાં છોકરા તને ચાહતા હતા?”

“મનોજ!…

View original post 1,274 more words

વેવીશાળ ગોઠવાઈ જશે!

‘અભીવ્યક્તી’

વેવીશાળ ગોઠવાઈ જશે!

– રમેશ સવાણી

“પીરબાપુ! હું ફીરોઝ, મોટી અપેક્ષા સાથે તમારી પાસે આવ્યો છું. તમે મશહુર તાંત્રીક છો. ગુપ્તધનના મહાન જાણકાર છો. ગુપ્તરોગ મટાડો છો. લવપ્રોબ્લેમના નીષ્ણાત છો. ત્રીકાળ જ્ઞાની છો! એકના ડબલ કરો છો! સન્તાન પ્રાપ્તી, શત્રુનાશ, ઘરકંકાસ, પ્રેમમીલન, છુટાછેડા, એક તરફી પ્રેમ, સાસુ–વહુનો ત્રાસ, નોકરી ધન્ધો, તુટેલા સમ્બન્ધો સાંધવા, કોર્ટ–કચેરીના કામ, મેલી વસ્તુ, વાસ્તુદોષ, ઈચ્છાપ્રાપ્તી, નવગ્રહશાંતી, સૌતનમુક્તી, નડતર, ગ્રીનકાર્ડપ્રાપ્તી વગેરેમાં તમારી સુવાસ ચારે બાજુ ફેલાયેલી છે!”

“ફીરોઝભાઈ! તમારી અપેક્ષા જણાવો!”

“બાપુ! તમે આખી દુનીયાના કામ કરો છો, મારું કામ તમારાથી થશે?”

“બોલો! શું કામ છે? મારાથી પહેલાં કામ કોઈ કરી આપે તો એને રુપીયા પચ્ચીસ હજારનું ઈનામ આપવાની જાહેરાત દસ વર્ષ પહેલાં મેં કરી હતી! હજુ સુધી આ ઈનામ કોઈ મેળવી શક્યું નથી!”

“પીરબાપુ! હું અસંખ્ય ભગત, ભુવા, તાંત્રીક, જોષી, બાવા, સાધુ, યોગી, સ્વામી પાસે ગયો પણ મારું કામ થયું નહીં. છેવટે તમારી સુવાસ મને અહીં ખેંચી લાવી છે. મારી સાથે મારી દીકરી મુમતાઝ છે. એની…

View original post 880 more words

ખાંધ પર બેઠેલાં

‘અભીવ્યક્તી’

ખાંધ પર બેઠેલાં

મનુભાઈ પંચોળી ‘દર્શક

(તારીખ 01 ફેબ્રુઆરી, 1995ના ‘ભુમીપુત્ર’ પખવાડીકમાં પાંડુરંગ શાસ્ત્રીની વીચારસરણીનું મુલ્યાંકન કરતો લેખ કંઠે પાહાણ શકે ક્યમ તરી પ્રસીદ્ધ થયો હતો. આ લેખના સમર્થનમાં ‘ઝેર તો પીધાં જાણી જાણી’, ‘સોક્રેટીસ’‘બંદીઘર’, ‘પ્રેમ અને પૂજા’, ‘બંધન અને મુક્તિ’, ‘કલ્યાણયાત્રા’ અને ‘દીપનીર્વાણ’ વગેરે નવલકથાઓના સર્જક મનુભાઈ પંચોળી ‘દર્શકએ વ્યક્ત કરેલા વીચારો. ગોવીન્દ મારુ)

આ સત્કૃત્ય ધન્યવાદને પાત્ર છે; કારણ કે આપણા દુર્ભાગી દેશમાં જડ ગુરુભક્તી, જડ મુર્તી, મન્દીર, પુજાએ ફરી જોર કરવા માંડ્યુ છે. જાણે રાજા રામમોહન રૉયથી આજ સુધીનો સુધારણાયુગ થયો જ નથી! મહન્તો અને કહેવાતા ધર્મગુરુઓનો ‘હીન્દુ ધર્મ ભયમાં છે’ એવો હોબાળો આની નીશાની છે. હીન્દુ ધર્મ ભયમાં છે જ. ઘણા વખતથી ભયમાં છે; પણ તે તો આંતરીક રોગને કારણે. તે રોગમાં કેન્દ્રસ્થ તો જન્મગત વર્ણવ્યવસ્થાની હીમાયત છે. બધા અન્યાયો, અસમાનતા, વીદ્રોહોનું મુળ જ જન્મગત વર્ણવ્યવસ્થા છે. જમાનાઓથી

View original post 479 more words

અન્ધશ્રદ્ધાનું ગ્રહણ વીના ચશ્મે જોઈ શકાય

‘અભીવ્યક્તી’

23

અન્ધશ્રદ્ધાનું ગ્રહણ વીના ચશ્મે જોઈ શકાય

                           –દીનેશ પાંચાલ

ઘણાં વર્ષો પુર્વે નીહાળેલી એક ઘટના સાંભળો. તાજીયાના જુલુસમાં એક યુવાને જીભની આરપાર સળીયો ખોસેલો હોય એવો દેખાવ કર્યો હતો. લોકો એને ચમત્‍કાર ગણી શ્રદ્ધાભાવે વન્દન કરી રહ્યા હતાં. વાસ્‍તવમાં એ ‘યુ’ આકારમાં વાળેલા સળીયાની ટ્રીક માત્ર હતી. (નવરાત્રી વેળા પણ ઘણાને માતા આવ્‍યાના મેનમેઈડ ચમત્‍કારો બને છે)

ધર્મ આવી અન્ધશ્રદ્ધાને સ્‍પોન્‍સર કરે તે ધર્મગુરુઓને ના પરવડવું જોઈએ. (મજા ત્‍યારે આવે જ્‍યારે આવી અન્ધશ્રદ્ધાનો પહેલો વીરોધ સત્‍યશોધક સભાવાળા બાબુભાઈ દેસાઈને બદલે બુખારી દ્વારા થાય!) પ્રત્‍યેક હોળીની રાત્રે સ્‍ત્રીઓને સળગતી હોળીની પ્રદક્ષીણા કરી તેની પુજા કરતી આપણે જોઈએ છીએ ત્‍યારે આશ્ચર્ય થાય છે. હોલીકાએ પ્રહલાદને જીવતો સળગાવી દેવાની કોશીષ કરેલી. તે પુજનીય તો હતી જ નહીં. શ્રદ્ધાળુ સ્‍ત્રીઓને કોઈક હોળીએ પ્રશ્ન થવો જોઈએ– વર્ષોથી આપણે કોની પુજા કરીએ છીએ? (વધુ સાચુ તો એ જ કે ટનબન્ધી કીમતી લાકડાં ફુંકી મારીને હોળી ઉજવવી જ ના જોઈએ

View original post 1,134 more words

આભાસી આધ્યાત્મીકતાનું અનાવરણ

‘અભીવ્યક્તી’

આભાસીઆધ્યાત્મીકતાનું અનાવરણ

–બી. એમ. દવે

વાચકમીત્રો! આ પુસ્તીકા લખવાનું વીચારબીજવોટ્સઍપ પર વાયરલ થયેલ એક આંખો ઉઘાડનારા મૅસેજમાંથી મળ્યું છે. આપણને સૌને જન્મતાંની સાથે જ પહેરાવી દેવામાં આવેલા ધાર્મીક ચશ્માં ઉતારીને આ મૅસેજ વાંચીએ તો આપણી તાકાત નથી કે આ મૅસેજ વાંચ્યા પછી પણ આભાસી આધ્યાત્મીકતાનાં આવરણ હેઠળ ધાર્મીક છબછબીયાં કરવાનું ચાલું રાખી શકીએ. આપણી કહેવાતી ધાર્મીકતાની ખોખલી ઈમારતનાં પાયા હચમચાવવા માટે આ મૅસેજ કાફી છે.

આ અનામી મૅસેજ જેના મગજમાં આકાર પામ્યો હોય તેમને સલામ કરી અને તેમનાં સૌજન્યથી અક્ષરશ: નીચે મુજબ રજુ કરું છું :

‘‘દુનીયાના કુલ 191 દેશોમાં પ્રામાણીક પ્રથમ10દેશો: (1) ન્યુઝીલૅન્ડ, (2) ડેન્માર્ક, (3) ફીનલૅન્ડ, (4) સ્વીડન, (5) સીંગાપોર, (6) નોર્વે, (7) નેધરલૅન્ડ, (8) સ્વીત્ઝરલૅન્ડ, (9) ઑસ્ટ્રેલીયા અને (10) કૅનેડાછે. ભારત95માં નમ્બરેછે.

આ દસેય દેશોમાં ક્યાંય રામકથા કે સત્યનારાયણકથા થતી નથી,

View original post 1,242 more words

કેટલીક અન્ધશ્રદ્ધાની કૉસ્ટ ઑફ પ્રોડક્શન બહુ ઉંચી હોય છે!

‘અભીવ્યક્તી’

14

કેટલીક અન્ધશ્રદ્ધાની કૉસ્ટ ઑફ પ્રોડક્શન

બહુ ઉંચી હોય છે!

–દીનેશ પાંચાલ

માણસના દેહમાં ફેફસાં, મગજ, હૃદય વગેરેનું સ્થાન જાણી શકાય છે; પરન્તુ બુદ્ધી મગજના ચોક્કસ કયા ભાગમાં આવેલી છે તે જાણી શકાતું નથી. કાળક્રમે દુન્યવી વીકાસ થતાં માણસની બુદ્ધીનું અનેક વીદ્યાઓમાં રુપાન્તર થયું. એ વીદ્યા એટલે વીજ્ઞાન! જીવવીજ્ઞાન, ખગોળવીજ્ઞાન, શરીરવીજ્ઞાન, રસાયણવીજ્ઞાન જેવાં વીવીધ નામોથી એ ઓળખાય છે. માણસ ધીમે ધીમે અનેક વીદ્યાઓમાં મહારત હાંસલ કરતો ગયો અને એ રીતે એને જીવનનું વીજ્ઞાન આવડી ગયું. માણસનું સર્વોત્ત્તમ જીવવીજ્ઞાન એટલે રૅશનાલીઝમ!

સુરતમાં વર્ષો પહેલાં શ્રી. રાવ નામના કમીશ્નર પદે સુરતને ‘સ્વચ્છનગરી’નો ઍવોર્ડ મળ્યો હતો; પરન્તુ તે એક અલગ સીદ્ધી હતી. આપણી પાર વીનાની અન્ધશ્રદ્ધાઓ, વહેમો, કુરીવાજો, વધુ પડતા કર્મકાંડો જેવી ટનબંધી વૈચારીક ગંદકીનો પ્રશ્ન હજી ઉભો છે. ઘરનાં બારીબારણા ચોખ્ખાં રહે એટલું પુરતું નથી; એ બારણે મરચું અને લીંબુ લટકાવેલું હોય ત્યાં સુધી એ સ્વચ્છતા અભીયાન અધુરું લેખાય. સંભવત: વર્ષો પુર્વે સુરતની ‘સત્યશોધક સભા’એ સુરતમાં

View original post 997 more words