કર્મકાંડો કરતાં કમ્પ્યુટરમાં દેશનું વીશેષ કલ્યાણ છુપાયું છે !

‘અભીવ્યક્તી’

13

કર્મકાંડો કરતાં કમ્પ્યુટરમાં દેશનું વીશેષ કલ્યાણ છુપાયું છે !

–દીનેશ પાંચાલ

અમારી મીત્રમંડળીમાં બચુભાઈ અને ભગવાનદાસકાકા વચ્ચે સાપ નોળીયા જેવા સમ્બન્ધો રહ્યા છે. એક દીવસ બેઉ બળીયા બાથે વળગ્યા. ચર્ચાનો વીષય હતો – ‘દુનીયાને કોણ વધુ ઉપયોગી – આસ્તીકો કે નાસ્તીકો? બચુભાઈએ ભગવાનદાસકાકા તરફ તીરછી નજરે જોઈ લેતાં કહ્યું : ‘ભગવાનને તેના ભક્તો, ખુંટે બાંધેલી ગાયની જેમ ભક્તીનું નીરણ પીરસ્યા કરે છે. ભગવાન છે કે નહીં, તે ક્યાં છે, કેવો છે તે વીશે તેમને કશું જ્ઞાન હોતું નથી.’

ભગવાનદાસકાકાએ હોઠ ભીંસી કહ્યું : ‘દીનેશભાઈ, આ બચીયાને પુછો કે એ શ્વાસમાં હવા લે છે એ હવા કોણે બનાવી? પાણી કોણે બનાવ્યું? આ ઘરતી, સુરજ, ચન્દ્ર, તારા, નદી, પહાડ, હવા, અગ્ની કોણે મુળશંકરે બનાવ્યાં? (મુળશંકર બચુભાઈના પીતાજીનું નામ!) વૃક્ષમાંથી પ્રાણવાયુ મળે અને તે વડે આપણે જીવીએ એ કરામત કોણે કરી? અરે! દુનીયાનો વીકાસ કરી શકાય તે માટેની બુદ્ધી એને કોણે આપી? પણ જવા દો વાત… આ લોકોની તકલીફ…

View original post 1,165 more words

Advertisements

શ્રદ્ધાવાદ વર્સીસ બુદ્ધીવાદ…!

‘અભીવ્યક્તી’

12

શ્રદ્ધાવાદ વર્સીસ બુદ્ધીવાદ…!

– દીનેશ પાંચાલ

એક રૅશનાલીસ્‍ટ મીત્ર દાઢી વધારી ફરતા હતા. એક બહેને તેમને કારણ પુછ્યું. પેલા મીત્રે કહ્યું– ‘મારી નાની દીકરીને મહારાજ આવ્‍યા છે!’ વાત સાંભળી પેલા બહેન ચોંકી ઉઠયા– ‘અરે…! શું વાત કરો છો…? તમે અને મહારાજ? તમે આવી અન્ધશ્રદ્ધામાં માનતા ક્‍યારથી થઈ ગયા? તમે તો પાક્કા નાસ્‍તીક છો!’ મીત્રે સ્‍પષ્ટતા કરી– ‘બહેનજી, હું અન્ધશ્રદ્ધામાં નથી માનતો પણ માની મમતામાં માનું છું. પત્‍નીની લાગણીમાં માનું છું. પીતાજીનો પ્રેમ સમજું છું. કેવળ બે દીવસ દાઢી ન કરવાથી મારા સ્‍વજનોની લાગણી સચવાતી હોય તો અન્ધશ્રદ્ધાળુમાં ખપી જવાની મારી પુરી તૈયારી છે. બાકી અમેરીકા, જાપાન કે લંડનમાં કોઈને મહારાજ નથી આવતા ને આપણે ત્‍યાં જ કેમ આવે છે? એવી દલીલો કરીને મેં દાઢી કરી હોત તો તેઓ મન દુભવીને બેસી રહ્યાં હોત; પણ કદાચ દીકરીનું મોત થાય તો તેનું સાચું કારણ ગમે તે હોય; પણ મારા શીરે જીન્દગીભરનો બટ્ટો લાગ્‍યા વીના ના રહે…!

View original post 1,047 more words

પરમેશ્વર જોડે પંજો લડાવતો માણસ

‘અભીવ્યક્તી’

10

પરમેશ્વર જોડે પંજો લડાવતો માણસ

                                – દીનેશ પાંચાલ

દુનીયાનું સૌથી હીંસક પ્રાણી કયું?

દુનીયાનું સૌથી લુચ્‍ચું પ્રાણી કયું?

દુનીયાનું સૌથી સુંદર અને બુદ્ધીશાળી પ્રાણી કયું? માનો યા ના માનો પણ આ ત્રણે પ્રશ્નોનો જવાબ એક જ છે માણસ!આ પૃથ્‍વીલોકમાં હેવાનીયત અને ઈન્‍સાનીયતના બધાં ઍવોર્ડ માણસે અંકે કરી લીધાં છે. માણસ સાડા પાંચ ફુટનો જટીલ કુટપ્રશ્ન છે, અને માણસ જ એ કુટપ્રશ્નોનો જવાબ છે. (બચુભાઈના મત મુજબ માણસ આ દુનીયાનો મેનેજીંગ ડીરેક્‍ટર છે. માણસે અવનવી શોધખોળો દ્વારા જે કુનેહથી દરેક કુદરતી રહસ્‍યોની બાંધી મુઠી ખોલવા માંડી છે તે નીહાળી મને હીન્‍દી ફીલ્‍મના વીલનનું સ્‍મરણ થાય છે. એ વીલન પ્રારંભમાં તેના માલીકના દરેક ધંધાકીય રહસ્‍યો જાણી લે છે. પછી ચાલાકી પુર્વક માલીક પાસેથી તેની સમગ્ર મીલકત પડાવી લે છે. માણસે પણ કુદરત જોડે એવી દગાબાજી કરી હોય એવો વહેમ પડે છે.)

અલબત્‌ જીવન અને મૃત્‍યુ જેવી કેટલીક મહત્‍વની મેઈન સ્‍વીચો હજી કુદરતે પોતાના હસ્‍તક રાખી છે. જો કે એમ…

View original post 1,071 more words

ચાલો આપણે અનુકંપાને વૈશ્વિક કરીએ અને આપણાં બાળકોને મુક્ત કરીએ – કૈલાશ સત્યાર્થી

શ્રી કૈલાશ સત્યાર્થી જેઓ બાળઅત્યાચાર, યૌનશોષણ અને બલાત્કાર માટે વર્ષોથી ન કેવળ ભારતમાં પણ ભારત બહાર ઝુંબેશ ચલાવે છે, આજની તારીખમાં તેમણે લાખો બાળકોને બાલમજૂરીમાથી મુક્ત કર્યા છે અને જેની નોંધ વિશ્વભરમાં લેવાઈ છે, તેમની આ પ્રવૃત્તિ માટે તેઓ ૨૦૧૪માં નોબેલ શાંતિ પુરસ્કારથી નવાજાયા હતા. પુરસ્કારપ્રદાન સમારંભમાં તેમણે જે પ્રવચન આપ્યું હતું તે સરાહનીય છે. તેમના અંગ્રેજી પ્રવચનનો ગુજરાતી ભાવાનુવાદ કરવાનો આ પ્રયાસ છે. .

નિરંજન મહેતા

ચાલો આપણે અનુકંપાને વૈશ્વિક કરીએ અને આપણાં બાળકોને મુક્ત કરીએ.

વિશ્વભરનાં મારાં પ્રિય બાળકો, મહામહિમરાજવી મહાનુભાવો, મહાનુભાવો, નોર્વેજિયન નોબેલ સમિતિના માનનીય સભ્યો, વહાલા ભાઈ ટોમ હાર્કિન, ભાઈઓ, બહેનો અને વહાલી પુત્રી મલાલા

શાંતિ અને માનવતાના આ મંચ પરથી પ્રાચીન વિદ્વત્તાવાળા ગ્રંથ વેદના મંત્રને પઠન કરતાં હું અત્યંત આદર અનુભવું છું. આ મંત્ર એક પ્રાર્થના છે, એક પ્રેરણા છે અને એક સંકલ્પ છે જેનામાં માનવતાને માનવકૃત સંકટમાંથી મુક્ત કરવાની ક્ષમતા છે.

ચાલો આપણે સાથે ચાલીએ, વૈશ્વિક પ્રગતિની શોધમાં, જગતના કોઈ પણ ખૂણે કોઈ પણ વ્યક્તિ રહી ન જાય અથવા પાછળ રહી ન જાય, પૂર્વથી પશ્ચિમ, ઉત્તરથી દક્ષિણ.

ચાલો આપણે સાથે બોલીએ, આપણાં માનસ ભેગાં થાય! આપણા પૂર્વજોના અનુભવને આધારે ચાલો આપણે ભેગા મળી જ્ઞાનનું નિર્માણ કરીએ જે બધાને લાભદાયક હોય.

હું મારા માતા-પિતાને, મારી માતૃભૂમિ ભારતને અને ધરતીમાતાને નમન કરું છું.

ભાવુક હૃદય સાથે મને યાદ આવે છે કે હજારો વખત હું મુક્તિ પામ્યો છું, જ્યારે મેં એક બાળકને ગુલામીમાંથી મુક્ત કર્યો છે. એમના ચહેરા પરના પ્રથમ સ્મિતમાં હું ભગવાનના સ્મિતને નિહાળું છું.

હું ભારતના કાલુ કુમાર, ધૂમ દાસ અને આદર્શ કિશોર અને પાકિસ્તાનના ઇકબાલ મસીહની મહત્તમ કદર કરું છું જેમણે બાળકોની મુક્તિ અને ગૌરવ માટે ઉચ્ચતમ ત્યાગ કર્યો. હું આવા સર્વે શહીદો, વિશ્વભરના મારા સાથી કાર્યકરો અને મારા દેશવાસીઓ વતી આ પુરસ્કાર નમ્રતાથી સ્વીકારું છું. ભગવાન બુદ્ધ, ગુરુ નાનક અને મહાત્મા ગાંધીની ભારતની મહાન ભૂમિથી નોર્વે સુધીની મારી સફર વૈશ્વિક શાંતિ અને ભાઈચારાના પુરાતન અને અર્વાચીન બે કેન્દ્રોનાં સંધાણરૂપ છે.

મિત્રો, નોબેલ સમિતિએ ઉદાત્તભાવથી મને પ્રવચન આપવા આમંત્રિત કર્યો પણ હું તેમ કરવા સમર્થ નથી.

હું અહીં ધ્વનિની નીરવતાનું પ્રતિનિધિત્વ કરું છું. નિર્દોષોના રુદનને અને અદૃશ્યતાના મુખને. હું અહીં આવ્યો છું આપણા બાળકોના સ્વપ્નો અને સાદના ભાગીદાર થવા, આપણાં બાળકો, કારણ કે તે બધાં આપણાં બાળકો છે. મેં તેમની દર્દભરેલી અને થાકેલી આંખો જોઈ છે અને મેં તેમના તાકીદના સવાલો સાંભળ્યા છે.

વીસ વર્ષ પહેલાં, હિમાલયની તળેટીમાં હું એક નાના, સુકલકડી બાળકને મળ્યો હતો. તેણે મને પૂછ્યું, ‘શું દુનિયા એટલી ગરીબ છે કે તે મને હથિયાર અને બંદૂકને બદલે એક રમકડું કે પુસ્તક ન આપી શકે?’

હું એક સુદાની બાલસૈનિકને મળ્યો હતો જેનું એક ઉદ્દામ સૈનિકે અપહરણ કર્યું હતું. તેની પ્રાથમિક તાલીમમાં તેણે તેના મિત્ર અને કુટુંબીઓની કતલ કરવાની હતી. તેણે મને પૂછ્યું, ‘મારો શું વાંક?’

બાર વર્ષ પહેલાં કોલમ્બિયાના રસ્તા પર અપહરણ, બળાત્કાર અને ગુલામીનો ભોગ બનેલી એક બાળમાતા મને મળી. મને પૂછ્યું, ‘મને ક્યારેય કોઈ સપનાં મળ્યાં ન હતાં. શું મારા બાળકને તે મળશે?’

બાળકોને તેમના સ્વપ્નોથી વંચિત રાખવાથી વધુ મોટી કોઈ હિંસા નથી.

મારા જીવનનું એક જ ધ્યેય છે કે

દરેક બાળક

બાળક તરીકે મુક્ત રહે,

ઉછેર અને વિકાસ માટે મુક્ત,

ખાવા, ઊંઘવા અને દિવસનો પ્રકાશ જોવા માટે મુક્ત,

હસવા અને રડવા માટે મુક્ત,

રમવા માટે મુક્ત,

જ્ઞાન માટે અને શાળા જવા માટે મુક્ત અને તે બધાથી ઉપર,

સ્વપ્નો જોવા માટે મુક્ત.
દરેક મહાન ધર્મ કહે છે કે બાળકની સંભાળ લો. જીસસ કહે છે, ‘બાળકને મારી પાસે આવવા દો; તેમને અટકાવો નહિ. કારણ પ્રભુનું સામ્રાજ્ય તેમનું છે.’ પવિત્ર કુરાન કહે છે, ‘ગરીબાઈને કારણે તમારા બાળકોની હત્યા ન કરો.’

હું એ સ્વીકારતો નથી કે બધા મંદિરો અને મસ્જિદો અને ચર્ચો અને પ્રાર્થના સ્થળોમાં આપણા બાળકોનાં સ્વપ્નો માટે જગ્યા નથી.

હું એ સ્વીકારતો નથી કે જગત એટલું ગરીબ છે જ્યારે એક અઠવાડિયાનો સૈન્ય પાછળનો ખર્ચ આપણાં બાળકોને શાળાના વર્ગમાં લાવવા પૂરતો છે.

હું એ સ્વીકારતો નથી જ્યારે બધા કાયદા અને બંધારણ, ન્યાયાધીશો અને પોલીસ આપણાં બાળકોનું રક્ષણ ન કરી શકે.

હું એ સ્વીકારતો નથી કે ગુલામીની સાંકળો મુક્તિની તલબથી મજબૂત છે.

હું સ્વીકાર કરવાનો ઇનકાર કરૂં છું.

આવો અસ્વીકાર કરનારા કેટલાય હિંમતવાન, ચેતનાત્મક લોકોની સાથે કામ કરવા હું ભાગ્યશાળી રહ્યો છું. અમે ક્યારેય પણ ધમકી અને હુમલાની સામે નમતું નથી જોખ્યું અને અમે ક્યારેય પણ નહિ નમીએ. બેશક. છેલ્લા બે દસકામાં પ્રગતિ સધાઈ છે. શાળા ન જનારાં બાળકોની સંખ્યામાં અડધોઅડધ ઘટાડો થયો છે. બાળમરણ અને અપોષણમાં ઘટાડો થયો છે અને લાખો બાળમરણને અટકાવાયાં છે. બાલમજૂરોની વૈશ્વિક સંખ્યામાં ૧/૩નો ઘટાડો થયો છે. ભૂલો નહિ, મહાપડકાર હજી રહ્યો છે.

મિત્રો, આજે માનવતાના દ્વારે મોટી કટોકટી છે અસહિષ્ણુતા.

આપણે આપણા બાળકોને શિક્ષણ આપવામાં બૂરી રીતે અસફળ રહ્યા છીએ. એવું શિક્ષણ જે જિંદગીનું તાત્પર્ય અને ધ્યેય તેમ જ સુરક્ષિત ભવિષ્ય આપે. એવું શિક્ષણ જે યુવાઓમાં વૈશ્વિક નાગરિકત્વ માટે સમજણ જગાવે. મને ભય છે કે એ દિવસ દૂર નથી જ્યારે આ અસફળતાનું સમુચિત પરિણામ અપૂર્વ હિંસામાં ફેરવાઈ જશે જે માનવતા માટે આત્મઘાતી બની રહેશે.

છતાં, મલાલા જેવી યુવાપેઢી બધે ઊભી થઈ રહી છે જે હિંસાને બદલે શાંતિને, અતિવાદને બદલે સહિષ્ણુતાને અને ભયને સ્થાને બહાદુરીને પસંદ કરે છે.

સભાઓમાં ચર્ચા અને દૂરથી સલાહો દ્વારા જ કેવળ આનો નિવેડો મળતો નથી. તે તો નાના જૂથો અને સ્થાનિક સંસ્થાઓ અને વ્યક્તિઓમાં સ્થિત છે જે દરરોજ આ સમસ્યાનો સામનો કરે છે, ભલે વિશ્વમાં તેમની ઓળખ ન હોય કે અજાણ હોય.

અઢાર વર્ષ પહેલાં ૧૦૩ દેશોના લાખો મારા ભાઈઓ અને ભગિનીઓએ ૮૦,૦૦૦ કિલોમીટર કૂચ કરી અને એક નવો બાળમજૂરી વિરુદ્ધનો આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદો અસ્તિત્વમાં આવ્યો. અમે એ કરી બતાવ્યું છે.

તમે કહેશો: એક વ્યક્તિ શું કરી શકે? મારા બચપણની એક વાર્તા મને કહેવા દો. જંગલમાં એક ભયાનક આગ ફાટી નીકળી હતી. બધાં પ્રાણીઓ ભાગી રહ્યાં હતાં, જંગલના રાજા સિંહ સુદ્ધા. અચાનક સિંહે એક નાના પક્ષીને જંગલ તરફ જતાં જોયું. તેણે પક્ષીને પૂછ્યું, ‘તું શું કરી રહ્યો છે?’ સિંહના આશ્ચર્ય વચ્ચે પક્ષીએ કહ્યું, ‘હું આગ બુઝાવવા માટે જઈ રહ્યો છું.’ સિંહ હસ્યો અને કહ્યું, ‘તારી ચાંચમાં પાણીના નાના બુંદથી તું આગ કેવી રીતે બુઝાવીશ?’ પક્ષી તો મક્કમ હતું અને કહ્યું, ‘હું મારા ભાગનું કામ કરી રહ્યો છું.’

હું અને તમે ઝડપી વૈશ્વિકરણનાં યુગમાં જીવી રહ્યા છીએ. આપણે અતિઝડપી ઇન્ટરનેટ દ્વારા જોડાઈ રહ્યા છીએ. આપણે માલ અને સેવાની આપલે એક જ જાગતિક બજારમાં કરી રહ્યા છીએ. દરરોજ હજારો હવાઈઉડાણો આપણને જગતના દરેક ખૂણા સાથે સંપર્ક કરાવે છે.

પણ એક ગંભીર બીનજોડાણ છે. એ છે અનુકંપાનો અભાવ. ચાલો આપણે વ્યક્તિગત અનુકંપાને વૈશ્વિક હિલચાલમાં બદલીએ. ચાલો આપણે અનુકંપાને વૈશ્વિક બનાવીએ. નિષ્ક્રિય અનુકંપા નહિ પણ બદલાવવાળી અનુકંપા જે ન્યાય, સમાનતા અને મુક્તિ તરફ લઇ જાય છે.

મહાત્મા ગાંધીએ કહ્યું છે, ‘જો આપણે જગતમાં સાચી શાંતિની સમાજ આપવી હોય… તો આપણે બાળકોથી શરૂ કરવું જોઈએ. હું નમ્રતાથી ઉમેરું છું, ચાલો આપણે આપણા બાળકો તરફની અનુકંપા મારફત જગતને જોડીએ.

તે કોનાં બાળકો છે જે ફૂટબોલ સાંધે છે, છતાં તે ક્યારેય તેનાથી રમ્યાં નથી? તેઓ આપણાં બાળકો છે. તે કોનાં બાળકો છે જે પત્થર અને ખનિજનું ખનન કરે છે? તેઓ આપણાં બાળકો છે. તે કોનાં બાળકો છે જે કોકાની ખેતી કરે છે છતાં ચોકલેટનો સ્વાદ નથી જાણતાં? તેઓ આપણાં બાળકો છે.

દેવલી ભારતના એક ગરીબ અને બંધવા મજૂરના ઘરમાં જન્મી હતી. તેને બચાવ્યા પછી મારી ગાડીમાં બેઠા બાદ આઠ વર્ષની તેણે મને પૂછ્યું, ‘તમે શું કામ વહેલા ન આવ્યા?’ તેનો ક્રોધભર્યો સવાલ હજી પણ મને ધ્રુજાવી દે છે – અને દુનિયાને ધ્રુજાવવા માટે શક્તિમાન છે. તેનો પ્રશ્ન આપણા બધા માટે છે. શા માટે આપણે વહેલા ન આવ્યા? આપણે કોને માટે રાહ જોઈએ છીએ? આપણે હજી કેટલી દેવલીઓને મુક્તિમાંથી બાકાત રાખશું? હજી કેટલી બાળાઓ અપહૃત, બંધિયાર અને ધુત્કારપાત્ર થશે? દુનિયાભરનાં બાળકો, દેવલીની માફક આપણી નિષ્ક્રિયતા પર સવાલ કરે છે અને આપણી પ્રક્રિયાઓ પર નજર રાખે છે.

તાકીદની સભાનતા સાથે આપણી સામુહિક પ્રક્રિયાની જરૂરિયાત છે. હર પળ અગત્યની છે, હરેક બાળક અગત્યનું છે, હરેક બાળપણ અગત્યનું છે.

આપણા બાળકોને ઘેરી વળેલ નિરાશાવાદ અને નિષ્ક્રિયતાને હું પડકારું છું. હું આ ચુપકીદીની સંસ્કૃતિને પડકારું છું, હું આ નિષ્પક્ષતાને પડકારું છું.

હું તેથી બધી સરકારોને, આંતરરાષ્ટ્રીય સંસ્થાઓને, વ્યાપારોને, ધર્મગુરૂઓને, સામાજીક જગતને અને આપણામાંના દરેકને બાળકો વિરુદ્ધની ઉદ્દંડતાના પ્રત્યેક પ્રકારને નાબૂદ કરવા આમંત્રું છું. ગુલામી, અપહરણ, બાલવિવાહ, જાતીય સતામણી અને નિરક્ષરતાનું સભ્ય સમાજમાં કોઈ સ્થાન નથી. મિત્રો, આપણે આ કરી શકીએ છીએ.

સરકારોએ બાળકો પ્રત્યેની મૈત્રીભરી નીતિ બનાવવી રહી અને યુવાવર્ગ અને શિક્ષણ માટે રોકાણ કરવું જરૂરી છે.

વેપારી પેઢીઓ નવા ફેરફારોવાળી ભાગીદારી માટે વધુ મોકળી અને જવાબદાર હોવી જોઈએ.

આંતરસરકારી સંસ્થાઓ સાથે મળીને ઝડપી પ્રક્રિયા માટે કામ કરે.

વૈશ્વિક સભ્ય સમાજ “હોતી હૈ-ચલતી હૈ” અને વીખરાયેલ કાર્યસૂચીથી ઉપર ઊઠવો જોઈએ.

ધર્મગુરૂઓ અને સંસ્થાઓ અને આપણે સર્વેએ આપણા બાળકો સાથે ઉભા રહેવું જોઈએ.

આપણે સાહસિક થવું જોઈએ, આપણે મહત્વાકાંક્ષી થવું જોઈએ અને આપણને ઇચ્છાશક્તિ હોવી જરૂરી છે. આપણે આપણાં વચનોને પાળવા જોઈએ.

લગભગ પચાસ વર્ષ પહેલા, મારા શાળાના પ્રથમ દિવસે શાળાના દરવાજે બેઠેલા મારી ઉંમરના, જોડા પોલીશ કરતા એક મોચીના છોકરાને હું મળ્યો. મેં મારા શિક્ષકોને આ સવાલ કર્યા, ‘તે બહાર શું કામ બેઠો છે? તે મારી સાથે શાળામાં કેમ નથી આવતો?’ મારા શિક્ષકો પાસે આના જવાબ ન હતા. એક દિવસ મેં હિંમત કરી તે છોકરાના પિતાને પૂછ્યું. તેણે કહ્યું, ‘સર, મેં તે વિષે ક્યારેય વિચાર્યું નથી. અમે ફક્ત કામ કરવા જન્મ્યાં છીએ.’ મને આથી ત્યારે ગુસ્સો આવ્યો. હજી પણ મને ગુસ્સો આવે છે. મેં ત્યારે પણ પડકાર્યું હતું અને આજે પણ પડકારું છું.

એક બાળક તરીકે મને આવતી કાલનું સ્વપ્ન હતું કે તે મોચીનો છોકરો મારી સાથે મારા વર્ગમાં ભણે છે. હવે તે આવતી કાલ આજ બની છે. હું આજ છું અને તમે આજ છો. આજે દરેક બાળકને જીવનનો હક છે, મુક્તિનો હક છે, તંદુરસ્તીનો હક છે, ભણતરનો હક છે, સુરક્ષિતતાનો હક છે, ગૌરવતાનો હક છે, સમાનતાનો હક છે અને શાંતિનો હક છે.

આજે અંધકારને પેલે પાર હું ચમકતા તારાઓમાં આપણા બાળકોના મલકાતા ચહેરા જોઉં છું. આજે દરેક સાગરના દરેક મોજામાં હું આપણાં બાળકોને રમતાં અને નાચતાં જોઉં છું. આજે હું દરેક છોડ, ઝાડ અને પર્વતમાં પેલા મોચીના નાના છોકરાને મારી સાથે વર્ગમાં બેઠેલો જોઉં છું.

હું ઈચ્છું છું કે તમે તમારી અંદર આજે આ જુઓ અને અનુભવો. મારી વહાલી ભગિનીઓ અને ભાઈઓ, શું આપને કહી શકું કે તમે તમારી આંખોને મીંચી દો અને તમારા હાથને તમારા હૃદય નજીક એક પળ માટે મૂકો? શું તમે તમારી અંદરના બાળકને અનુભવી શકો છે? તો તમારા આ બાળકને સાંભળો, મને ખાત્રી છે કે તમે સાંભળશો.

આજે હું હજારો મહાત્મા ગાંધી, માર્ટીન લ્યુથર કિંગ, અને નેલ્સન મંડેલાને આગેકૂચ કરતા અને આપણને હાકલ કરતા જોઉં છું. બાળકો અને બાલિકાઓ સામેલ થયાં છે. હું સામેલ થયો છું. અમે તમને પણ સામેલ થવા કહીએ છીએ.

ચાલો આપણે ભણતરને સ્વતંત્ર કરીએ.

ચાલો આપણે ન્યાયને જાગતિક કરીએ.

ચાલો સાથે મળી આપણાં બાળકો માટે અનુકંપાને વૈશ્વિક કરીએ.

હું આ સ્થળે અને જગતભરમાં હાકલ કરું છું.

શોષણથી ભણતર તરફ, ગરીબીથી સહસમૃદ્ધિ તરફ, ગુલામીથી મુક્તિ તરફ અને હિંસાથી શાંતિ તરફ કૂચ કરવાં હું હાકલ કરું છું.

ચાલો આપણે અંધકારથી પ્રકાશ તરફ કૂચ કરીએ. ચાલો આપણે નશ્વરતાથી દિવ્યત્વ તરફ કૂચ કરીએ.

ચાલો આપણે કૂચ કરીએ.

-નિરંજન મહેતા

A/602, Ashoknagar(Old),

Vaziranaka, L.T. Road,

Borivali(West),

Mumbai 400091

Tel. 28339258/9819018295

E – mail – Niru Mehta : nirumehta2105@gmail.com

(‘વેબગુર્જરી’ના સૌજન્યથી)

 

આ કેવી અન્ધશ્રધ્ધા!

‘અભીવ્યક્તી’

(તસવીર સૌજન્ય : સંદેશ દૈનીક)

આ કેવી અન્ધશ્રધ્ધા!

– રમેશ સવાણી

તારીખ 31 મે, 2015ને રવીવાર. દાહોદ જીલ્લાના ઝાલોદ સરકારી દવાખાનામાં અરેરાટી ફેલાઈ ગઈ! સીત્તેર વર્ષના મેનચીબેન મનજીભાઈ નીનામા રાતે સુતા હતા ત્યારે તેના શરીર ઉપર કુહાડીના ઘા કોઈએ ફટકાર્યા હતા. હાલત ગમ્ભીર હતી. તે બોલી શક્તા ન હતા. સવારે આઠ વાગ્યે તેના ખોળીયામાંથી જીવ નીકળી ગયો!

મેનચીબેનના શરીર ઉપરના ઘા જોઈને ઝાલોદ પોલીસ સ્ટેશનના સીનીયર પોલીસ સબઈન્સ્પેક્ટરશ્રી. એ.આર.ગઢવી ધ્રુજી ઉઠ્યા. મેનચીબેનનો ડાબો કાન કપાઈ ગયો હતો અને કાન નીચે અઢી ઈંચ પહોળો અને ચાર સેન્ટીમીટર ઉંડો ઘા હતો. જમણા ખભા ઉપર બે ઘા હતા. બન્ને ઘા સાડા ત્રણ ઈંચ લાંબા અને ત્રણ સેન્ટીમીટર ઉંડા હતા. જમણા સાથળ ઉપર ત્રણ ઈંચ પહોળો અને છ સેન્ટીમીટર ઉંડો ઘા હતો. હાડકું કપાઈ ગયું હતું. જમણા પગની પીંડી ઉપર એક ઘા હતો અને હાડકું તથા નસો કપાઈ ગઈ હતી. ડાબા પગની પીંડી ઉપર અઢી ઈંચ લાંબો અને ચાર સેન્ટીમીટર ઉંડો ઘા હતો…

View original post 1,114 more words

સોનુ જોઈએ કસીને… માણસ જોઈએ ફસીને!

‘અભીવ્યક્તી’

9

સોનુ જોઈએ કસીને… માણસ જોઈએ ફસીને!

ચારેક વર્ષ પુર્વેની એક ઘટનાનું સ્‍મરણ થાય છે. એક સુંદર યુવાન રોજ અમારા મીત્ર અરવીંદભાઈ જોડે બસમાં આવજા કરતો. યુવાન શાંત, ઠરેલ અને વીનમ્ર હતો. અરવીંદભાઈ જોડે તેને કોઈ વીશેષ પરીચય નહીં; પણ તે અરવીંદભાઈ માટે બસમાં જગ્‍યા રાખતો. તેના હાથમાં હમ્મેશાં કોઈ પુસ્‍તક રહેતું. કૉલેજની યુવતીઓ પણ એ બસમાં મુસાફરી કરતી; પરન્તુ યુવાન પુસ્‍તકમાં જ મગ્ન રહેતો. ભાગ્‍યે જ  છોકરીઓ તરફ તેનું ધ્‍યાન જતું. અરવીંદભાઈ મનોમન તેની પ્રતીભાથી પ્રભાવીત થયા હતા.

ત્‍યાર બાદ બન્‍યું એવું કે અરવીંદભાઈની બદલી થતાં યુવાન જોડેની મુલાકાતો બન્ધ થઈ. ચારેક વર્ષ બાદ અરવીંદભાઈની દીકરી શ્વેતાના લગ્ન માટે મુરતીયાઓ આવવા લાગ્‍યા. એક દીવસ અરવીંદભાઈના એક દુરના સમ્બન્ધી શ્વેતા માટે પેલા જ મુરતીયાને લઈને આવી ચડ્યા. અરવીંદભાઈને આશ્ચર્ય કરતાં સન્તોષ વધુ થયો. જોયેલો જાણેલો અને અનુભવેલો યુવાન હતો. થોડીક લગ્નવીષયક પુછપરછ કરી અરવીંદભાઈએ દીકરીના લગ્ન કરી દીધાં.

પણ લગ્ન બાદ સાસરેથી આવેલી શ્વેતાએ એવી એવી ફરીયાદો કરી કે અરવીંદભાઈ…

View original post 857 more words

તાવીજ પહેરવાથી શૌહર સારું કમાશે! (REBLOGGED WITH COURTESY FROM ‘ABHIVYAKTI- GOVIND MARU)

“મૌલવીજી! મારું નામ રેશ્મા. આ મારી નાની બહેન સાયરા છે. સાયરા માનસીક અસ્થીર છે. સારવાર ચાલુ છે. તમે નુરહજુરી ઈલમના જાણકાર છો, એવી મને જાણકારી મળી એટલે અમે તમારી પાસે આવ્યા છીએ!”

“રેશ્મા! તમે યોગ્ય જગ્યાએ આવ્યા છો. સાયરાની સ્થીતી મેલીવસ્તુના કારણે થઈ છે. મેલીવસ્તુનો નીકાલ દવાખાનામાં ન થાય. એકસો એકાવન ટકા સારું થઈ જશે. લોકો યુ.કે., યુ.એસ.એ., કેનેડા અને ઓસ્ટ્રેલીયાથી મારી પાસે આવે છે! અશક્ય કશું નથી, બધું શક્ય છે!”

“મૌલવીજી! સાયરાને સારું થઈ જાય તો અમારી ચીંતા ટળે. સાયરા તેર વર્ષની થઈ છતાં તેની માનસીક ઉમ્મર ચાર–પાંચ વર્ષના બાળક જેવી જ છે!”

“રેશ્મા! ચીંતા છોડી દે. સાયરાની જવાબદારી મારી. એવું કોઈ કામ નથી, જે મારાથી ન થાય!ખતરનાક ઈચ્છાધારી વશીકરણ, શત્રુનાશ, ધારેલી વ્યક્તીનું મીલન, સૌતનમુક્તી, એક તરફી પ્રેમ, દારુ છોડાવવા, સન્તાનપ્રાપ્તી, ધંધામાં બરક્ત, છુટાછેડા, પતીપત્ની વચ્ચે અણબનાવ, મન્ત્રતન્ત્ર, મુઠચોટ, સગાઈ, ગુપ્તબીમારી, વીઝામાં વીલમ્બ, બગડેલા સમ્બન્ધ સુધારવા વગેરે સમસ્યાઓનો મારી પાસે ઉકેલ છે. મેં કરેલું કામ કોઈ તોડી શકે નહીં. અને મારી પહેલાં કોઈ કામ કરી બતાવે તો રુપીયા પાંચ લાખનું ઈનામ આપવાની મેં જાહેરાત કરી છે!”

રેશ્મા સાદીકઅલી પટેલ (ઉમ્મર : 21) અંકલેશ્વર તાલુકાના જીતાલી ગામની હતી. તેની શાદી થઈ ગઈ હતી. પતી સાદીકઅલી સાઉથ આફ્રીકામાં ધંધા અર્થે ગયા હતા. રેશ્મા પીયરમાં હતી. નાની બહેનની ચીંતામાં તે જીવ બાળી રહી હતી. તે ઈચ્છતી હતી કે સાયરાને જલદી સારું થઈ જાય! મૌલવીજીના એ શબ્દો ‘એવું કોઈ કામ નથી જે મારાથી ન થાય!’– રેશ્માના હૃદયને ખુબ ગમ્યા! તેણે કહ્યું : “મૌલવીજી! મને શ્રદ્ધા છે. તમારા શબ્દો, આશીર્વાદ હકીકત બને!”

“રેશ્મા! ઉપરવાળો જરુર મદદ કરશે!”

મૌલવીજીએ ગ્લાસમાં પાણી લીધું. ગ્લાસમાં ત્રણ ફુંક મારી. પછી તે પાણી સાયરાને પીવડાવી દીધું! કહ્યું : “રેશ્મા! આવતા શુક્રવારે સાયરાને લઈને આવજે. બીજી વીધી કરવાની જરુર છે!”

મૌલવીજીનું નામ હતું ઈકબાલ અહમદ દેસાઈ (ઉમ્મર : 58). સુરતના તડકેશ્વર વીસ્તારમાં રહેતા હતા. દોરા–ધાગા, તન્ત્રમન્ત્ર દ્વારા ઈલાજ કરતા હતા. તે કાયમ લીલા રંગની વેશભુષામાં રહેતા. ગળામાં ચમકદાર નંગોની ત્રણ–ચાર માળાઓ પહેરતાં. તેમનું વ્યક્તીત્વ ધ્યાનાકર્ષક હતું!

શુક્રવારે રેશ્મા, સાયરાને લઈને મૌલવીજી પાસે આવી, કહ્યું : “મૌલવીજી, છેલ્લાં એક વીકથી સાયરાને સારું રહે છે. તોફાન ઓછા કરે છે! મને વીશ્વાસ બેસી ગયો છે કે સાયરાને જલદી સારું થઈ જશે!”

“રેશ્મા! ઈલમની અસર છે! એવું કોઈ કામ નથી, જે મારાથી ન થાય!”

મૌલવીજીએ કાળો દોરો હાથમાં લીધો. તેના ઉપર ત્રણ ફુંક મારી. પછી તે દોરો સાયરાના જમણા કાંડે બાંધી દીધો! લોબાનનો ધુપ કર્યો. મન્ત્રતન્ત્રની વીધી કરી, કહ્યું : “રેશ્મા, આવતા શુક્રવારે એકલી આવજે. સાયરાને સાથે લાવવાની જરુર નથી. કુટુમ્બના કોઈ એક સભ્ય ઉપર વીધી કરીએ તો પણ બીજા સભ્ય ઉપર અસર થાય છે!”

સાયરાને સાથે લઈને સુરત જવું–આવવું મુશ્કેલ હતું. રેશ્માને શાંતી થઈ. શુક્રવારે રેશ્મા મૌલવીજી પાસે પહોંચી.

મૌલવીજીએ પુછયું : “રેશ્મા! સાયરાને કેમ છે?”

“મૌલવીજી! ઘણો સુધારો છે!”

“થોડા દીવસોમાં સાયરાને સારું થઈ જશે! રેશ્મા, આજે તને જુદા કારણસર મેં અહીં બોલાવી છે!”

“મૌલવીજી! કહો કયું કારણ છે?”

“રેશ્મા! તું ગુપ્તતા! જાળવે તો કહું!”

“મૌલવીજી! કસમ ખાઈને કહું છું. તમે જે કંઈ કહેશો તે કોઈને નહીં કહું!”

“રેશ્મા! સાઉથ આફ્રીકામાં તારા શૌહરને ધંધામાં મુશ્કેલી છે!”

“મૌલવીજી! તમને કઈ રીતે ખબર પડી?”

“રેશ્મા! મન્ત્રતન્ત્રની વીધી દ્વારા મને જાણવા મળ્યું છે!”

રેશમાના ચહેરા ઉપર ચીંતાના વાદળો ઘેરાવા લાગ્યા. તેના કપાળે પરસેવો વળી ગયો. રેશ્માએ કહ્યું : “મૌલવીજી! આનો કોઈ ઉકેલ તમારી પાસે છે?”

“રેશ્મા! ચીંતા કેમ કરે છે? એવું કોઈ કામ નથી, જે મારાથી ન થાય!”

મૌલવીજીએ લોબાનનો ધુપ કર્યો. અગરબત્તીઓ પેટાવી. રેશ્માના માથા ઉપર મોરપીંછની સાવરણી ફેરવી. કાળા રંગના તાવીજ ઉપર ત્રણ ફુંક મારી અને તે તાવીજ રેશ્માના જમણા બાવડા ઉપર બાંધીને મૌલવીજીએ કહ્યું : “રેશ્મા! આ તાવીજ પહેરવાથી શૌહર સારું કમાશે! કોઈ અડચણ નહીં આવે!”

રેશ્માના ચહેરા ઉપર ખુશીઓ આળોટવા લાગી! તેણે મૌલવીજીના સલામ કરીને કહ્યું : “મૌલવીજી! ખરેખર, તમે જે કરી શકો, તે કોઈ ન કરી શકે! તમે મને ચીંતાના દરીયામાં ડુબતી બચાવી લીધી છે!”

“રેશ્મા! એક નાનકડી વીધી બાકી છે. એ વીધી પછી કોઈ ચીંતા જ નહીં રહે! આ વીધી જીતાલી ગામે, તારા નીવાસસ્થાને કરવી પડશે!”

“મૌલવીજી! તમે મારા ઘેર આવશો, એ તો અમારું સદ્ભાગ્ય કહેવાય! મારા માતા–પીતા તમારા દર્શન કરવા આતુર છે! હું તો રાજી–રાજી થઈ જઈશ!”

તારીખ 14 નવેમ્બર, 2011ને સોમવાર. બપોરના ત્રણ વાગ્યે મૌલવીજીએ, રેશ્માના ઘેર પધરામણી કરી. ઘરના સભ્યો આનન્દવીભોર બની ગયા! મૌલવીજીએ કહ્યું : “વીધીમાં બે કલાક લાગશે, ત્યાં સુધી રેશ્મા સીવાયના સૌ સભ્યોને, ઘરથી સો મીટર દુર જઈને ઉભા રહેવાનું છે! વીધી પુરી કર્યા બાદ હું અહીંથી જતો રહું ત્યારે જ તમારે પરત આવવાનું છે!”

ઘરના સૌ સભ્યો નીવાસસ્થાન છોડીને જતા રહ્યા ત્યારે મૌલવીજીએ કહ્યું : “રેશ્મા! આ વીધી ગુપ્ત છે અને બન્ધ રુમમાં જ કરવી પડશે!”

“ભલે. મૌલવીજી!”

“રેશ્મા! આજની વીધી પછી તારા શૌહરની બરકત થશે! શરત એટલી છે કે વીધીની કોઈ વાત ક્યારેય કોઈને કરવાની નથી. સાદીકને પણ નહીં! જો કોઈને ગન્ધ પણ આવશે તો વીધીની અવળી અસર થશે. સાયરા વધુ પાગલ થઈ જશે. રેશ્મા, તારી પણ એવી જ હાલત થઈ જશે! સાદીક તને છોડીને જતો રહેશે!”

“મૌલવીજી! હું કસમ ખાઈને કહું છું. વીધી કાયમ ગુપ્ત જ રહેશે!”

“રેશ્મા! આવી અદ્ભુત પ્રતીબધ્ધતા હોય, આવી શ્રદ્ધા હોય, તો જ વીધી, તન્ત્રમન્ત્રની અસર થાય!”

મૌલવીજીએ બન્ધ રુમમાં વીધીની તૈયારી કરી. તેમણે લીલા રંગની વેશભુષા ઉતારીને એક બાજુએ મુકી. રેશ્મા હેબતાઈ ગઈ. મૌલવીજીએ કહ્યું : “રેશ્મા! સંકોચ છોડી દે! સંકોચ કરીશ તો વીધી બીજી વખત કરવી પડશે!”

“મૌલવીજી! તમે શું કરી રહ્યા છો? આને વીધી કહેવાય?”

“રેશ્મા! આ વીધીનો એક નાનકડો ભાગ છે. વીધી કરવાથી ફાયદો છે, ન કરવાથી કલ્પના ન કરી શકીએ, તેવું નુકસાન થાય!”

“મૌલવીજી! આવું કામ તમે કઈ રીતે કરી શકો? તમારી ઉમ્મર તો જુઓ!”

“રેશ્મા! એવું કોઈ કામ નથી, જે મારાથી ન થાય!”

“મૌલવીજી! તમે સમજ્યા નહીં. હું તમારી દીકરી જેવી છું! દીકરી સાથે આવી વીધી કેમ થઈ શકે?”

રેશ્માનું વીચારતન્ત્ર ખોરવાઈ ગયું. તે બેહોશ થઈ ઢળી પડી. મૌલવીજીએ વીધી પુર્ણ કરી.

તારીખ 01 જાન્યુઆરી, 2012ના રોજ સાદીકભાઈ સાઉથ આફ્રીકાથી પરત ફર્યા. રેશ્માને સાસરીએ તેડી ગયા. અચાનક રેશ્માને ઉલટી થઈ. તેની સાસુને શંકા ગઈ. રેશ્માનું મેડીકલ ચેકઅપ કરાવ્યું. રેશ્માના પેટમાં બે મહીનાનો ગર્ભ હતો! પતી સાદીકભાઈએ રેશ્માને ધરપત આપી. રેશ્માએ જે બન્યું હતું તેનું વર્ણન કર્યું.

અંકલેશ્વર તાલુકા પોલીસ સ્ટેશનના પોલીસ ઈન્સ્પેક્ટર શ્રી. જે. આઈ. વસાવાએ રેશ્માની ફરીયાદ રજીસ્ટર કરી, મૌલવીજીને જેલમાં પુર્યો!

(પીડીતાનું નામ કાલ્પનીક છે)
–રમેશ સવાણી
‘સંદેશ’ દૈનીકમાં પ્રગટ થતી એમની રૅશનલ કટાર ‘પગેરું’(19, એપ્રીલ, 2017)માંથી.. લેખકશ્રીના અને ‘સંદેશ’ દૈનીકના સૌજન્યથી સાભાર…
લેખક સમ્પર્ક :  શ્રી. રમેશ સવાણી, I.G.P.
10-Jatin Banglo, B/h-Judge’s Banglo, Police Choki, Bodakdev, Amdavad – 380 054 Mobile: 99099 26267  e.Mail: rjsavani@gmail.com
અક્ષરાંકન :  ગોવીન્દ મારુ   ઈ–મેઈલ :  govindmaru@gmail.com