आगाज़े दोस्ती- اگاذے دوستی

ગુજરાતી વેબ સાઈટ પર ઉર્દૂ ભાષામાં શિર્ષક માટે વાચકો ક્ષમા કરે. બાઅદબ બામુલાયેજ઼ા સલામ કરવી પડે તેવી પાકિસ્તાનની છોરીની આ વાત છે – નામ આલિયા હરીર. એણે પહેલી પચીસીમાં જ કરેલ ખાનદાન, નેક, અને મોટા ગજાના કામને ઉર્દૂમાં સલામ કરીને વાતની શરૂઆત કરીએ.
૨૦૧૧, ટ્રોય યુનિવર્સીટી, ટ્રોય, અલબામા, યુ.એસ.

વીસ વર્ષની આલિયા હરીર અલબામાના ટ્રોય શહેરમાં આવેલી યુનિવસીટીમાં Student Exchange program હેઠળ હજુ ગઈકાલે જ, છ મહિના માટે પાકિસ્તાનથી આવી છે. આમ તો ‘દેશ’માંથી ઘણી બધી ચીજો તે સાથે લાવી છે, પણ બ્રેડ, દૂધ, માખણ, શાકભાજી, ઈંડાં વિ. જેવી રોજબરોજની જરૂરિયાતની ચીજો તો સ્થાનિક દુકાનમાંથી જ ખરીદવી પડે ને? યુનિ.ની બસ આવતાં હજુ કલાક થવાનો છે.

ત્યાં એક પાકિસ્તાની જેવો જ જણાતો યુવક બસ સ્ટેન્ડ પાસે કાર ઊભી રાખે છે, અને તેને સાથે આવવા આમંત્રણ આપે છે. તેની સાથે બીજો પણ એક યુવક છે. અજાણ્યા માણસો સાથે જવામાં થોડોક ખચકાટ હોવા છતાં, એ યુવકના ચહેરા પરની નિખાલસતા અને સૌજન્ય આલિયાને અસર કરી જાય છે. આલિયા ગાડીમાં બેસે છે. થોડીક ઔપચારિક વાતચીત પછી, આલિયાએ પુછી નાંખ્યું, ‘તમે પાકિસ્તાની જેવા જ લાગો છો? તમારા ગામનું નામ શું?’

આલિયાને બોમ્બ ધડાકા જેવો જવાબ મળે છે, “ ના, હું તો ખટમંડુ (નેપાળ) થી આવું છું. આ રાકેશ દિલ્હીનો છે.’ આલિયાના પગ નીચેથી ધરતી ખસી ગઈ. ( આમેય પૂરપાટ ચાલતી કારની નીચે અલબામાની ધરતી કલાકના ચાલીસ માઈલની ઝડપથી સરકી જ રહી હતી ને?!

‘ગજબની ફસાણી. ખરેખર મુસીબત આવી પડશે તો શી રીતે પહોંચી વળીશ? હવે તો અલ્લા ઉગારે તો શુકર ગુજ઼ાર.’ પણ સ્વસ્થતા જાળવી રાખી, સાથેની પર્સની બાજુના ખાનામાં મુકેલા સેલ ફોન પર નજર જતાં તેને થોડીક ટાઢક થાય છે.

પાંચેક જ મિનિટ અને કાર વોલમાર્ટના પાકિંગ લોટમાં આવી પહોંચે છે. તે યુવકે કોઈ અનધિકાર ચેષ્ટા નથી કરી, અને સીધો યોગ્ય જગ્યાએ પોતાને લાવ્યો છે, એ હકીકતથી આલિયાનો વિશ્વાસ વધે છે. હવે તે જરા વધારે સ્વસ્થતાથી તે યુવકોની સાથે વાતો કરવા લાગે છે. જેમ જેમ વાતચીત આગળ વધતી જાય છે, તેમ તેમ બન્નેની ખાનદાની વધારે ને વધારે છતી થતી જાય છે.

આલિયા હોસ્ટલના રૂમમાં પાછી આવી, થાકી પાકી પથારીમાં આડી પડી. પણ ભૂતકાળની માન્યતાઓ તેનો પીછો છોડતી ન હતી. દિલમાં ભારત અને ભારતીયો માટે ઘર કરી ગયેલી નફરત કાંઈ એમ ને એમ થોડી જ અદૃશ્ય થઈ જાય?

આમ તો આલિયાનાં માબાપ સુધારક વિચારનાં છે. તેના અબ્બા તો ઓસ્ટ્રેલિયા અને બ્રિટનમાં પણ રહી ચૂકેલા છે. તેમણે ગળથૂથીમાંથી જ માનવ મૂલ્યોનું શિક્ષણ ચારેય બાળકોને આપેલું છે. આલિયાના ઈસ્માઈલી શિયા જાતિના બાપનો ધંધો પણ દેશ -વિદેશના પ્રવાસનું આયોજન કરી આપવાનો છે. એ નિમિત્તે ઘણા વિદેશી પ્રવાસીઓને તે હોટલમાં જમવા લઈ જતો , અને કદીક ઘરનાં સૌ પણ એમાં જોડાતાં. પણ આલિયાની બહેનપણીઓ અને શિક્ષકોને આ વાતની ખબર પડે ત્યારે અચૂક તેને ટોકતા,” કાફરોની સાથે શી રીતે જમી શકે છે?’ ઘણી આવી પળોએ આલિયાને પોતાના સુન્ની મુસ્લીમ ન હોવા માટે અફસોસ થતો.

ઉત્તર પાકિસ્તાનના પર્વતાળ પ્રદેશમાં આવેલા નાનકડા શહેરમાં ટીવી, છાપાં અને સામાજિક વર્તુળોમાંથી સતત ઓકાતા ભારત વિરોધી પ્રચારનું ઝેર આલિયાની રગે રગમાં વ્યાપેલું છે. ‘ગમે ત્યારે યુદ્ધ થશે અને ભારતની સેના તેમના જીવનને તહસ નહસ કરી નાંખશે’ – તેવા ભયનો ઓથાર તાજો થઈ જાય છે. આ પરદેશી લોકોની વચ્ચે જરૂર કોઈ દુર્ભાગ્ય તેને નડવાનું છે, એવાં ડરામણાં સપનાંઓમાં આલિયાની રાત પસાર થઈ જાય છે.

ત્યાર બાદ તો યુનિવર્સિટીનો અભ્યાસ શરૂ થયો. ઘણા બધા આંતરરાષ્ટ્રીય વિદ્યાર્થીઓ સાથે સમય ગુજારતાં, ધીમે ધીમે એ ભય પીગળતો ગયો. એમાંના છ સાત તો ભારતનાં જ હતાં. એક દિવસ આલિયા રાતે ઊઠી અને બાથરૂમમાં ગઈ ત્યારે એને લોહીની ઊલટી થઈ. બધા સાથીઓ તેને સ્થાનિક હોસ્પિટલમાં લઈ ગયા અને ક્ષયની પ્રારંભિક અસર હોવાનું નિદાન થયું. આલિયાને હેલિકોપ્ટરમાં બર્મિંગહામ ખસેડવામાં આવી. આ તો ટ્રોય કરતાં દસ ગણી વસ્તીનું શહેર. ત્યાં એક મહિનો તેને હોસ્પિટલમાં રહેવું પડ્યું. એ વખતે પણ બર્મિંગહામના ભારતીય વિદ્યાર્થીઓએ તેની કાળજી લીધી. બોલિવુડની ફિલ્મો, પાકિસ્તાન જેવો જ ભારતીય ખોરાક, અને એને ગમતીલી ક્રિકેટની વાતો. બધાંએ આલિયાને સહેજ પણ એકલવાયું ન લાગવા દીધું. . ટ્રોયમાંના મિત્રો પણ ત્રણેક વખત ત્રણ કલાક ગાડી ચલાવીને તેને મળવા આવતા. તેનો ક્ષય તો દૂર થયો જ પણ રગ રગમાં વ્યાપેલું, ભારત માટેનું એ ઝેર પણ ઓગળી ગયું

એક નવી જ આલિયાનો પુનર્જન્મ થઈ ચૂક્યો હતો.

છ મહિના બાદ , આલિયા પાકિસ્તાન પાછી આવી અને તેને પાટનગર ઇસ્લામાબાદમાં નોકરી મળી. તક મળતાં જ આલિયાએ તેના મનની વાત તેના સાથી મિત્રોને કરી. એમાંના ઘણા પણ તેના વતનના નાનકડા શહેર કરતાં વિશ્વની ઘટનાઓ વિશે વધારે જાગરૂક ને ઉદારમતવાદી હતા. એ બધાં મિત્રોની સાથે આલિયા થોડાક જ વખત પહેલાં શરૂ થયેલા એક વિચાર વર્તુળમાં જોડાઈ ગઈ.

आगाज़े दोस्ती- اگاذے دوستی

મિત્રતાની શરૂઆત

આલિયાને અચંબા સાથે એ હકીકતની જાણ પણ થઈ કે, તેના જેવા વિચાર વાળાં ઘણાં યુવાનો અને યુવતિઓ પાકિસ્તાન જ નહીં, ભારતમાં પણ મોજૂદ હતાં. ‘આગાજ઼ે દોસ્તી’ની ગાડી તો પૂરપાટ દોડવા લાગી. એ નિમિત્તે તેને પાંચેક વખત ભારત યાત્રા કરવાની તક પણ મળી. ટ્રોય અને બર્મિંગહામમાં ફૂટેલું માનવતાનું ઝરણું હવે આલિયાના મનોરાજ્યમાં ગેરસપ્પાના ધોધની જેમ વહેવા લાગ્યું.

લો ને…. આ ૨૦૧૬, ઓક્ટોબરની જ વાત.. આલિયા તેની વીસ સખીઓ સાથે ભારત પાક નાગરિક મૈત્રીભાવની એક સભા ( conference) માટે પંજાબના ચંદીગઢમાં આવી હતી. બે જ દિવસમાં ‘સર્જિકલ સ્ટ્રાઈક’નાં ડીમ ડીમ શરૂ થઈ ગયાં. બધી સખીઓ ચિંતાતૂર બની ગઈ કે, સહીસલામત વતન પાછાં જવાશે કે નહીં. હિમ્મતવાન આલિયાએ ભારતનાં વિદેશમંત્રી સુષ્મા સ્વરાજને આ ચિંતા વ્યક્ત કરતી ટ્વિટ કરી અને પટ … આ જવાબ મળ્યો –

જો કે, આલિયાની સફરમાં ઘણા બધા અવરોધો પણ છે જ. ઘર આંગણે તેને દેશદ્રોહી માનનારાં ઘણાં છે. પણ હવે ‘પાક’ માનવ ધર્મમાં આલિયાનો વિશ્વાસ હિમાલય જેટલો ઊંચો બની ગયો છે.

આગાજ઼ે દોસ્તીનો બ્લોગ –
https://aaghazedosti.wordpress.com/

સંદર્ભ –
https://aaghazedosti.wordpress.com/
Sushma Swaraj’s response on twitter
http://www.huffingtonpost.in/2016/10/04/sushma-swarajs-heartwarming-response-to-pakistani-girl-stuck-in/

સૌજન્ય : સુરેશ જાની (યુએસએ)

Advertisements

ભ્રમની ભૌતીક અસરો

વિષયવસ્તુના સાતત્યને સાંકળવા માટે લેખના પ્રારંભે આપેલા લિંક થકી પ્રથમ ભાગ પહેલો વાંચવાની ભલામણ કરવામાં આવે છે. : રી-બ્લોગર

અભીવ્યક્તી

asv-00102

ભ્રમની ભૌતીક અસરો

–બી. એમ. દવે

[ગત અંક : 01 https://govindmaru.wordpress.com/2016/12/23/b-m-dave/ ના અનુસન્ધાનમાં..]

ભ્રમનો જન્મ મનુષ્યના મસ્તીષ્કમાં થાય છે; પણ તેનો પગપેસારો આખા શરીરમાં થઈ જાય છે. બીજા શબ્દોમાં કહીએ તો ભ્રમની ભૌતીક (physical) એટલે કે શારીરીક અસરો એટલી હદ સુધી થાય છે કે પ્રથમ દૃષ્ટીએ આપણા માનવામાં પણ ન આવે.

થોડાં દૃષ્ટાંતોની મદદથી આ હકીકતને સાબીત કરવાની કોશીશ કરું છું.

માનસીક ભ્રમની શારીરીક અસરોનું પરીક્ષણ કરવા વર્ષો અગાઉ રશીયન વૈજ્ઞાનીકોએ એક પ્રયોગ કર્યો હતો. કોઈ પણ દવાને બજારમાં મુકતાં પહેલાં તેની અસરકારકતાની ચકાસણી પશુ–પક્ષીઓ અને માનવશરીર ઉપર કરવામાં આવતી હોય છે. આવા પરીક્ષણ માટે સ્વેચ્છાએ માધ્યમ બનનાર (ગીની પીગ) વ્યક્તીને યોગ્ય આર્થીક વળતર ચુકવવામાં આવતું હોય છે. રશીયન વૈજ્ઞાનીકોએ વર્તમાનપત્રમાં જાહેરાત આપી કે દાઝવા ઉપર લગાવવાના નવા ઉત્પાદીત એક મલમની અસરકારકતા ચકાસવા માટે કોઈ વ્યક્તીની જરુર છે અને અમુક રુબલ(Russian currency) વળતર તરીકે ચુકવવામાં આવશે. આ જાહેરાત વાંચી એક જરુરતમન્દ વ્યક્તી પ્રયોગનું માધ્યમ બનવા…

View original post 1,084 more words

દરીયો કહે ખારાશ ન રાખો તો કેવું લાગે ?

અભીવ્યક્તી

દરીયો કહે ખારાશ ન રાખો તો કેવું લાગે ?

–રોહીત શાહ

એક મહાત્મા તેમના વ્યાખ્યાનમાં ઉપદેશ આપતા હતા : ‘લાઈફમાં કદી નેગેટીવ ન બનો. સક્સેસ માટેની માસ્ટર–કી પૉઝીટીવ થીન્કીંગ જ છે.

‘જો તમે દરેક બાબતમાં પૉઝીટીવ થીન્કીંગ કરશો તો તમારી લાઈફના અનેક પ્રૉબ્લેમ સૉલ્વ થઈ જશે. જો કોઈ તમને ગાળ આપે તો એમ સોચો કે તેણે તમને શારીરીક ઈજા તો નથી કરી ને! જો કોઈ તમને અપમાનીત કરે તો એમ સમજો કે તમારું ગયા જન્મનું ઋણ ચુકવાઈ રહ્યું છે, ગયા જન્મમાં તમે તેને અપમાનીત કર્યો હશે એટલે આ જન્મમાં તેનો હીસાબ ચુકતે થઈ રહ્યો છે.’

તે મહાત્માનાં જુઠાણાં આટલેથી જ અટક્યાં નહોતાં. તેમણે તો આગળ વધીને એમ પણ કહ્યું કે ‘દેહ અને આત્માને અલગ સમજવા એ જ્ઞાન છે, તમારું નામ એ તો તમારી સ્થુળ ઓળખ છે, આત્માને કોઈ નામ–ઠામ નથી હોતું, આત્માનું કદી ઈન્સલ્ટ પણ નથી થતું અને આત્માને કશી ઈજા પણ નથી થતી, ભુખ–તરસ વગેરે દુ:ખો કેવળ દેહનાં છે…

View original post 751 more words

મુઠ્ઠી ઉચેંરો ડૉક્ટર…

અચૂક વાંચવાની ભલામણ કરવામાં આવે છે. દયાહત્યા કે દયામૃત્યુને માનવધર્મની ગરિમા બક્ષતા અને બહુમુખી પ્રતિભા ધરાવતાં સ્વ. ડૉ. જૅક કેવોર્કિયન નામે અમર થયેલ મહાનુભાવને પાચમાં સ્મૃતિદિને હાર્દીક શ્રદ્ધાંજલી. ડૉ. જૅક કેવોર્કિયનની જયંતી – ૨૬ મે ૨૦૧૬.

શબ્દસેતુ

Photo-Dr.Kevorkian

3 જૂન! ડૉ. જૅક કેવોર્કિયનનો (Jack Kevorkian) પાચમો સ્મૃતિદિન!

જૂન ૩, ૨૦૧૧ના રોજ રૉયલ ઓક, મિશિગનની બ્યૂમોન્ટ હૉસ્પિટલમાં તેમનું અવસાન થયું. તેમને લિવરનું કૅન્સર હતું. પણ કિડની અને હાર્ટની સમસ્યા માટે તે મે ૧૮, ૨૦૧૧ ના રોજ હૉસ્પિટલમાં દાખલ થયા હતા. ભારતમાં અચાનક દુરદર્શન ટીવી તથા અખબારોએ પલ્મનરી વેનમાં લોહીની ગાંઠ અટકવાથી તેમનુ અવસાન થયાનાં સમાચાર આપ્યા. મૃત્યુ શંકાસ્પદ હોવાની શક્યતા સાથે! તેમનાં કાર્ય તથા જીવનપ્રણાલીને કારણે શંકામાં તથ્ય જણાતું હતું. જુલાઈ-ઑગસ્ટ માસ પત્યાં પછીય દૂરદર્શન ટીવી અને અખબારોમાં શંકાસ્પદ મરણની ચર્ચા ચાલતી રહી. જાણકારો મરણ ફેફસામાં અટકેલ પરપોટાને (Air bubble) કારણે (Pulmonary embolism) થયું એમ કહેતા હતા. એમણે જ નસમાં પરપોટો ઇંજેક્ટ કર્યાની શંકા સાથે! જૅકની વિચારશૈલી અને કાર્ય એમ હોવાની શક્યતાને બહાલી આપે છે.

પોતાનાં અભિપ્રાયને વળગી રહેવાની તેમની મક્કમતાને સમાજે ગુનો ગણાવી તેમને બહુ તકલીફ પહોચાડી. એમનાં કાર્યમાટે મનમાં અખૂટ આદર હોવાથી તે જેલમાંથી છૂટ્યા ત્યારે મેં એમની ફોનપર મુલાકાત લઈ મરાઠીમાં છપાવી હતી. તેમનાં પાચમાં સ્મૃતિદિને…

View original post 1,595 more words

  ભૂરું કવર (વાર્તા) – પ્રવીણ શાસ્ત્રી

‘અરે, વાહ…આજે તો ધણાની ટપાલ છે ને?’

સુખદ કલ્પનામાં રાચતા હરિશંકરે બધી ટપાલ સરખી ગોઠવવા માંડી.

વાણિયાવાડ, ભ્રાહ્મણફળિયું, મિસ્ત્રી મહોલ્લો અને ઈસ્માઈલ મહોલ્લો. આ જગમોહન શેઠે પણ ઠીક ઠીક ઘાસનો વેપાર જમાવી દીધો છે. રોજની ચાર પાંચ ટપાલ તો ખરી જ. ચાલો આ મનસુખલાલ, આ ધીરજલાલ…હં…હં…અને આ, ઓહ્હો! આજ તો મેનકા બહેનના નસીબ પણ ઊઘડી ગયા. બિચારી રોજ મારી…અરે ભૂલ્યો મારી નહીં પણ મેનકાબેન તો પેલા કોલેજીયન સુધીરના કાગળની રાહ જોતી હતી, ઠીક છે. આજે મને જોઈને રાજી થશે. હા, શિવશંકર, ભોળાશંકર…મોતીરામ…રામશંકર, આ રામશંકર કાકા બિચારા કેટલા દયાળુ છે! જ્યારે એને ખબર પડી આ ટપાલી હરિયો તો બ્રાહ્મણનો દીકરો છે ને મેટ્રીક સુધી ભણેલો છે ત્યારે તો એની આંખમાં ઝળઝળિયાં આવી ગયા. હા, એક દિવસ તો ખૂબ ખૂબ આગ્રહ કરીને શ્રાદ્ધ પક્ષમાં જમવા યે બોલાવેલો. આજે એના ભત્રીજા ઉમેશનો કાગળ લાગે છે.

ચાલ જીવ આગળ ચાલ. હં હવે મિસ્ત્રી મહોલ્લો..કાનજીભાઈ..ચિમનભાઈ…હં…હં…રણછોડભાઈ અરે! આમાં વચ્ચે નાથુકાકાનો કાગળતો જણાતો જ નથીને? બિચારા રોજ એના બિમાર જમાઈના સમાચારની રાહ જુએ છે. પ્રભુ સૌ સારા વાના કરે. હં હવે હુસેન…અહમદમિયાં..અબ્દુલભાઈ..સલીમભાઈ, આ સલીમભાઈને ત્યાં હમણાં હમણાં રોજ કાગળ આવતા થઈ ગયા છે. કંઈક ડબલ થવાની તૈયારી કરતા હોય એમ લાગે છે. માળુ દાળમાં કંઈક કાળું જ લાગે છે. જે હશે તે. આપણે શી પંચાત?

આમ મનોમન વાતો કરતાં ક્યારેક બબડતો ફફડતો તો ક્યારેક વળી સિનેમાના ગીતની એકાદ કડી ગણગણતો હરિશંકર ગામની નિશાળને ઓટલે બેસી ટપાલો ગોઠવી રહ્યો હતો. અંતે ટપાલની થોકડીમાંથી એક કવર કાઢ્યું….આર.એમ.એસની છાપવાળું…કંઈક મુંઝતો હોય એમ તેમ લાગ્યું.પણ તેની આંખો ચમકી, તેણે તે કવર પોતાના કપાળે અડકાડી ટપાલ થોકડીની નીચે મુંક્યું. હવે પછી આવનારી સુખદ ઘડીના ખ્યાલે તેણે અનેરા ઉત્સાહથી પગલા માંડવા શરૂ કર્યા. ક્યારેક તેનું હૃદય જોરથી ધડકી ઉઠતું. આશંકા, કુશંકાના વમળો જામતા અને વિખરાઈ જતાં.

આમ વિચારમાં અને વિચારમાં તેણે ક્યારે બધી ટપાલો વહેંચી નાંખી તે તેને પોતાને પણ સમજાયું નહીં. તે અમ્માના ઘર આગળ આવીને અટક્યો. તેના અંગમાં એક આછી ધ્રુજારી પ્રસરી ગઈ. ઘડીભર તો થયું કે, ના આ કવર આપવું જ નથી. પણ તેનાથી બૂમ પડાઈ ગઈ. ‘અમ્મા અબ્બાસની ચિઠ્ઠી આવી છે.’

અને પછીતો બન્યું પણ બધું ધારણા મુજબ જ. મહીનાભરથી પથારીવશ અને જીવનના પહાડ પરથી મૃત્યુની ખીણમાં ઝંપલાવવાની તૈયારી કરતી એ કૃશકાય વૃદ્ધાના જીવનમાં હરીએ અબ્બાસનો કાગળ લાવીને એક અમીકૂપ્પો ઠાલવી દીધો.

અબ્બસ એમનો એકનો એક દીકરો હતો. એક દિવસ કશાય કારણ સિવાય તે ઘરેથી ઘરેથી નાસી છૂટ્યો ત્યારે તેની ઉમ્મર ફક્ત સાત વર્ષની હતી. એ વાતને આજે વીસ વર્ષના વ્હાણાં વાયા, દરમ્યાન ન તો એની ભાળ મળી કે ન તો એનો પત્ર. કહેવાય છે કે દુઃખનું ઓસડ દહાડા. પણ ના..આમ્માનું દુઃખ તો ચક્રવૃદ્ધિ વ્યાજની જેમ વધતું જતું હતું. ગામ લોકોને માટે તો અબ્બાસ મરી પરવાર્યો હતો. વીસ વીસ વર્ષ સુધી જેના કાંઈ સમાચાર ન હોય તેને માટે બીજું ધારી પણ શું સકાય? પણ  છતાંયે અમ્મા, અબ્બસની  ટપાલની રાહ જોતા. હરિને કહેતા, હરિ આજેતો મારા અબ્બાસનો કાગળ જરૂર આવ્યો છે. લાવ મને એ કાગળ આપ. હરિ ફિક્કા હાસ્ય સાથે સાંત્વન આપતો. અમ્મા આજ તો નથી. પણ કાલે જરૂર આવશે. અને અમ્મા ઊંડો નિસાસો મૂકી બારણા પાસે બેસી પડતા. ધીમે ધીમે મન અને શરીર ભાંગતા ગયા. છેલ્લા એકાદ માસથી પથારીવશ થયા. છેલ્લા બે દિવસથી ખોરાક બંધ થઈ ગયો હતો. અમ્મા મંઝીલને છેવાડે આવીને ઉભા હતા. બેટા અબ્બાસ તું ફક્ત એક વાર આવી જા. મારે તારું ફક્ત એક વાર મોં જોવું છે અરે કંઈ નહીં તો તું સલામત છે એવી ચિઠ્ઠી મોકલ…તો બસ થશે. બસ આજ ધૂનમાં અમ્માની ઘડીઓ ગણાતી હતી. અને હરિશંકર અબ્બાસની ચિઠ્ઠી લાવ્યો, અમ્માને તો એ પયગંબર કરતાંયે વધુ પરોપકારી લાગ્યો.તેણે જ કવરમાંથી પત્ર કાઢી વાંચવા માંડ્યો.

અમ્મા,

હું અહીં ઘણો જ ખુશીમાં છું. અમ્મા મારી પાસે અહીં બધું જ છે. ફક્ત તું જ નથી. અમ્મા આજ તો પહેલવહેલો પત્ર લખું છું. આટલા વર્ષે શું લખવું એ પણ સમજાતું નથી. હું ત્યાં જરૂર આવીશ, પછી આપણે સાથે જ રહીશું. અમ્મા, મહોલ્લમાં બધાને મારી સલામ ફરમાવજે. પરવરદિગાર સૌને સલામત રાખે.

લિ. તારો અબ્બાસ.

હરિશંકરે પત્ર પૂરો કર્યો. અમ્માને તો જાણે અલ્લા મળી ગયા. તેમનો આનંદ જોઈને મંદગી અને ઘડપણ પણ નાસી ગયા. તેમણે તો આખ્ખો મહોલ્લો ગજાવી મૂક્યો અને સૌને આનંદ આનંદ થઈ ગયો. હરિશંકર હર્ષાશ્રુ સાથે આનંદના એ જુવાળમાંથી બહાર આવ્યો. અમ્મા ખરેખર બચી ગઈ. જે વૃદ્ધા સાત દિવસ પણ ભાગ્યે જ જીવી શકે એમ હતી તેનામાં હવે સાત વર્ષ સૂધી જીવવાની શક્તિ, શ્રદ્ધા અને ઉમેદનો સંચાર થયો હતો . હરિશંકર એવી કઈ સંજીવની આપી આવ્યો હતો? તેણે એવું તે કેવું અમૃત આપ્યું હતું? સંજીવની? ના, ત્યારે અમૃત? ના, ત્યારે શું? ફક્ત એક પત્ર. પણ કોનો? અબ્બસનો?

ના…ના…ના…ત્યારે કોનો? હરિશંકરનુ હૃદય જોરથી ધબકી ઉઠ્યું. જાણે ખૂબ પરિશ્રમ થયો હોય તેમ તે હાંફવા માંડ્યો. શિયાળો હોવા, છતાંયે એના કપાળે પરસેવો જામી ગયો. તેના મગજ પર કોઈ પ્રશ્નોના હથોડા વિંઝતું હોય એમ તેને લાગવા માંડ્યું. ક્યાંકથી અવાજ, આવ્યો એ પત્રતો તેં જ લખ્યો હતો. કોણે મેં? હા, હા, તેં જ…ના, ના, મેં એ પત્ર નથી લખ્યો. તો એ પત્ર આવ્યો ક્યાંથી? શું અબ્બાસ જીવે છે? શું તેં એક વૃદ્ધાના આત્માને છેતર્યો નથી? શું આ તારું ક્રુર ભોળપણ નથી? એ ઘરમાં આવતાં જ ફસડાઈ પડ્યો. તે બુમ પાડી ઉઠ્યો. મારી ભાવના શુદ્ધ હતી. હું તો ફક્ત અમ્માની જિંદગી બચે એ જ ઈચ્છતો હતો. પણ જો અબ્બાસ જ જીવતો ન હોય તો? અને એ ‘તો’ ના પ્રશ્ને મનોમન અનેક હુમલાઓ કરી એને અકળાવી મૂક્યો.

હા, એ વાત સાચી હતી. હરિશંકરે અબ્બાસના નામથી પત્ર લખ્યો હતો. સંવેદનશીલ સ્વભાવને કારણે અમ્માની “ચિઠ્ઠી” માટેની ઝંખના જોઈને તેનું હૈયું વલોવાઈ જતું હતું. એ અલ્લા પર યકીન રાખવાનું કહેતો. બાળપણમાં શીખેલા “માતૃ ઝંખના”નું કાવ્ય તે પ્રત્યક્ષ રીતે  અનુભવતો હતો. જ્યારે તેને લાગ્યું કે હવે અમ્મા વધુ દિવસ નહીં કાઢે, ત્યારે તે તેને બચાવવાની કોશીષ કરવા લાગ્યો. અમ્માની જીવનદોરીનો છેડો ખૂબજ નાના એકમમાં મપાવવા લાગ્યો. શું અમ્મા ન જ બચી શકે? ના…ના…ના..આમ્માતો મારી પણ માં જ છે. શું તેને મરવા દેવાય? શું કરું તો તે બચી શકે? તેના માનસ પટ પર અનેક વીજળીઓ ઝબકારા મારવા લાગી, એક કડાકો થયો, વિચાર સૂજ્યો અને તે અમલમાં મૂક્યો. તેણે નાદાની કરી નાંખી. અબ્બસના નામથી તેણે જ પત્ર લખી નાંખ્યો. પણ હવે તે ગભરાતો હતો. નવા નવા ભય સ્થાનો એની સમક્ષ ડોકિયાં કરતા હતા, જો અબ્બાસ જીવતો જ ન હોય તો?

તો તો તેણે અમ્માની ભાવના સાથે ક્રુર નાદાની કરી હતી. તેણે અમ્માને આશાના ખૂબ ઊંચા મિનારા પર ચઢાવીને નીચે ધક્કો મારવાની તૈયારી કરી હતી.

આમ ને આમ દિવસે દિવસે હરિશંકરની મુંઝવણ વધતી ગઈ. પોતે જ રચેલી રહસ્ય જાળમાં પોતેજ ગુંચવાઈ ગયો. આ તરફ અમ્માની પત્રલાલસા પણ વધતી ગઈ. પહેલા તો પત્ર મળ્યો એ જ એને સ્વર્ગ મળ્યા જેવું હતું. હવે એને એ જ સ્વર્ગ માણવાની ઈચ્છા થતી હતી. સ્વાભાવિક માનવ લાગણીથી અમ્મા શી રીતે પર હોઈ શકે? હવે તેને અબ્બાસ ક્યાં રહેતો હશે? શું કરતો હશે? ક્યારે આવશે? વગેરે જાણવાની ઈચ્છા પ્રબળ વેગથી થતી હતી. અને એ સ્વાભાવિક પણ હતી.

એક બાજુ હરિશંકર આમાંથી છૂટવા માંગતો હતો, જ્યારે અમ્માની લાગણીના પૂર તેને રહસ્યજાળમાં જોરથી ફેંકી દેતા હતા. લાચાર થઈને તે તેમાં ઘસડાઈ જતો હતો. બે માસના અંત સુધીમાં તો તેણે બીજા બે પત્રો લખી નાંખ્યા, બલ્કે લખવા પડ્યા.

હરિશંકરને ઊંડે ઊંડે ‘કોઈક’ કહેતું હતું કે અબ્બાસ જીવે છે. તે એક દિવસ જરૂર પાચો આવશે. પણ બંડખોર મન માનતું ન હતું. લાગણીના પૂરમાં ઘસડાઈ જઈને તેણે મુર્ખાઈની પરાકાષ્ટા સર્જી હતી. તેણે કાયદાકીય ભયંકર ગુનો કર્યો હતો. સાથે સાથે એનો આત્મા સાક્ષી પુરતો હતો કે અબ્બાસ હજીએ ક્યાંક જીવે છે. એણે કદી પોતાની વીસ વર્ષની ઉમ્મર દરમ્યાન પોતાના આત્માને છેતર્યો ન હતો, તો પછી આત્મા એને શા માટે છેતરે?

અને એ બ્રાહ્મણ યુવાન, આત્મા પરમાત્માના તત્વજ્ઞાન પર ઊતરી પડ્યો. બ્રાહ્મણ હોવા છતાંપણ ઢોંગ ધતિંગોને તે ધિક્કારતો હતો. વોજ્ઞાનની દલીલો અને બ્રાહ્મણો દ્વારા ચાલતા કેટલાક પાખ્ંડોએ તેને પરમાત્મા અને ધર્મથી વિમુખ બનાવ્યો હતો. એને માટે આત્મા એ જ પરમાત્મા હતા. સદાચાર અને માનવતા એ જ ધર્મ હતો. આત્મા હંમેશા સત્ય તરફ જ દોરે છે. હા, તે સત્ય અવ્યવહારુ હોઈ શકે. મન હંમેશા વ્યાહવારિકતા તરફ દોરે છે; પછી તે ભલે અસત્ય પણ હોય. હરિશંકર આત્મા અને મનના આંદોલનો વચ્ચે ઝોલાં ખાતો હતૉ.

એમનો અબ્બાસ જીવે છે, અબ્બાસ એક દિવસ જરૂર આવશે. અબ્બાસ એની માને કદી નહીં ભૂલે. પરંતુ વ્યવહારુ બુદ્ધિ તરત જ દલીલ કરતી કે મુરખ વિચાર તો કર, કે અબ્બાસને ગુમ થયાને વીસ વીસ વર્ષો થઈ ગયા. જો જીવતો હોત તો કંઈ સમાચાર તો મળ્યા હોત્!

શિવશંકરે આ રહસ્ય જાળમાંથી છૂટવા ઘણાં ફાંફાં માર્યા. તે તંગ આવી ગયો. તેને ખોટા નામે પત્ર લખીને ગુનો કર્યો હતો. કંઈક પાપ કર્યું હતું એમ તેને લાગવા માંડ્યું. અંતે તેણે જુગારી માનસથી નક્કી કર્યું કે જો આ માર્ચની એકત્રીસમી સુધીમાં અબ્બાસના સમાચાર ન આવે તો અમ્માને ખબર પહોંચાડવી કે અબ્બાસ અકસ્માતથી મૃત્યુ પામ્યો છે. અને….

અને હવે ફક્ત વીસ દિવસ બાકી હતા. અશક્યની ખાત્રી અને શક્યતાની ખોટી આશામાં દિવસો અને કલાકો ગણતો હતો. જે વ્યક્તિની ભાળ વીસ વર્ષમાં ન મળી તેની ભાળ, સાચી ભાળ, તે વીસ દિવસમાં મેળવવા ઝંખતો હતો. બિચારો ગાંમડા નો ટપાલી…

પરમાત્મા અને ઘર્મમાં ગુમાવેલી શ્રદ્ધા ધીમે ધીમે જાગૃત થવા લાગી. હવે તે રોજ રાત્રે બાર વાગ્યા સુધી ગાયત્રીની માળા ફેરવવા લાગ્યો. જ્યારે મુસીબત આવી ત્યારે માળા સાંભરી!!! તેનું જ મન તેની ઠેકડી ઉડાડવા લાગ્યું.

હવે ફક્ત પાંચ દિવસ. તે બહાવરો બની ગયો હતો, ક્યારેક બૂમ પાડી ઊઠતો ‘હે ભગવાન મને બચાવ’. પાડોસીઓને લાગતું કે ‘હરિયામાં ગાંડપણ પ્રવેશ્યું છે.’ એઓ તેની  માનસિક સ્થિતિ જાણતા ન હતા.

ફક્ત બે દિવસ…અને આજે એકત્રીસ માર્ચ.

આજે અંતિમ દિવસે

 એકાદ કાલ્પનિક મિત્રને નામે ક્રુર પત્ર લખી નાંખ્યો. “અબ્બાસનું અકસ્માતમાં મૃત્યુ થયું છે”. તે સ્ટેશન પર જઈને ને આર.એમ.એસ.ના ડબ્બામાં નાંખી આવ્યો. અને પોતાનું રાજીનામું પણ લખીને રાખી મુક્યું. તેનું માનસ, તેનું હૃદય આ નોકરીને અનુકૂળ ન હતું. આર.એમા.એસ. ના ડબ્બામાં થોડી મુસાફરી કરીને તેનો પત્ર તે જ જગ્યાએ પાછો આવી ગયો.

એ જ નિશાળનો ઓટલો અને એજ હરિશંકર ટપાલી. આજે તે નતો બોલતો હતો કે ન તો ગણગણતો. ફક્ત શૂન્ય મનસ્ક રીતે પોતાનું કામ યંત્રવત્ કર્યે જતો હતો. ટેવના બળે પત્રો આપોઆપ મહોલ્લા પ્રમાણે ગોઠવાતા જતા હતા. વાણિયાવાડ, બ્રાહ્મણ ફળિયું, મિસ્ત્રી મહોલ્લો, ઈસ્માઈલ મહોલ્લો અને અંતે અમ્મા….અરે!….પણ આ શું?… આબીજો કાગળ કોનો છે? આ ભૂરુ કવર?… એર મેઈલ? અને સરનામું?…

અમ્મા સકીનાબાનું સૈયદ,

ઈસ્માઈલ મહોલ્લો, રામપુર.

ગુજરાત ભારત

રવાના:

ડૉ. અબ્બાસ એમ. સૈયદ

1137 Mosley St,

Manchester M60 2AU, United Kingdom

માન્ચેસ્ટર યુ.કે.

હરિસંકર કૂદ્યો. ગોઠવેલી બધી ટપાલોના ઢગલાને ઝોળીમાં નાંખીને અમ્માની ટપાલ લઈને દોડ્યો. મહોલ્લામાં પ્રવેશતાં જ તેણે લગભગ ચીસ જ નાંખી ‘અમ્મા અબ્બાસની ચિઠ્ઠી છે.’ અમ્મા પણ દોડતા રસ્તામાં આવ્યા. અમ્મા કંઈ કહે તે પહેલા જ તેણે કવર ફોડીને પત્ર વાંચવા માંડ્યો.

અમ્મા,આજ હું કેટલા આનંદમાં છું? હુસેનચાચાએ સમાચાર આપ્યા. અમ્મા, હું વીસ વર્ષ પહેલાં નવગંજપુરમાં એક સ્ટીમર લાંગરી હતી તે જોવા એકલો એકલો ચાલી નીકળ્યો. ત્યાં ગયા પછી અંદરથી સ્ટીમર જોવાનું. મન થયું.

મારા મા-બાપ મરી ગયા છે, હું અનાથ છું કહી રડ્યો. કપ્તાનની સહાનુભૂતિ મેળવી એ જહાજમાં ઉપડી ગયો આફ્રિકા. ત્યાં પણ રખડ્યો. ત્યાં મને આપણા પાડોસી ગામનો વિઠ્ઠલદાસ મળ્યો. તેણે કહ્યું કે તારા વિયોગમાં તારી અમ્મા તો મરી ગઈ.તે દિવસે તો હું કેટલું રડ્યો! પછી ત્યાના એક પાદરી મને અનાથ સમજી વિલાયત લઈ ગયા> તેનની શાળામાં ભણ્યો. કોલલેજમાં ગયો. ડોક્ટર બન્યો. અહીંના મિશનમાં ડૉક્ટર તરીકે નોકરી કરતો હતો.

એક દિવસ મને સાથે નાકરી કરતી ઝરીન તેને ત્યાં લઈ ગઈ. ઝરીન તે પેલા અમદાવાદવાળા હુસેનચાચાની દીકરી. હુસેનચાચા પણ માંચેસ્ટર આવ્યા હતા. મેં મારી વાત કાઢી તો તેઓએ જૂની ઓળખાણ કાઢી મને ઓળખી કાઢ્યો. પછી તો મને કહ્યું…અમ્મા પછીતો મને કહ્યું…મને કહ્યું કે વિઠ્ઠલદાસની વાત સદંતર ખોટી છે. અમ્મા તું હયાત છે. એ ખબર પડતાં જ મેં આ કાગળ લખી નાંખ્યો છે. અને હા હું અહીંથી પરમ દિવસે નીકળનાર છું. તારિખ છઠ્ઠીએ તો આપણે ગામ. ઝરીન પણ સાથે આવશે. તારી દુઆ હોય તો…અમેતો શાદીનું નક્કી જ કર્યું છે. હુસેનચાચા પણ રાજી છે. તારા અબ્બાસની સલામ.

સાધના ફળી. કુદરતની દૂઆ અને આશીર્વાદ વર્ષ્યા. હરિશંકર આનંદસાગરમાં તણાવા લાગ્યો. અરે! ડૂબી ગયો. તેની શ્રદ્ધા ફળી. આત્મા બોલી ઉઠ્યો, ‘જો આ ગાયત્રીનો પ્રતાપ. ચંચળ મને દલીલ કરી, એ તો ‘કાગનું બેસવું અને તાડનું પડવું.’ ઊંડેથી અવાજ આવ્યો ‘પ્રભુએ જ તારી લાજ રાખી, અમ્માને બચાવી ને તને પણ બચાવ્યો’. ગેલમાં આવી ગયેલું ચંચળ મન બોલી ઉઠ્યું આવૈજ્ઞાનિકોએ પૃથ્વી પર પ્રભુને રહેવા જગ્યા જ ક્યાં રાખી છે?

આત્માંથી પ્રબળ અવાજ આવ્યો, “અબ્બાસના ભૂરા કવરમાં”. તે વિચાર સમાધિમાં ડૂબી ગયો.

અમ્મા પણ પત્ર સાંભળી ઘડીભર તો અવાક થઈ ગઈ. પત્રની વિગતથી કંઈક ગુંચવાઈ ગઈ. અબ્બાસનો આ પહેલો જ પત્ર હોય તો આગલા પત્રો કોના હતા? શું એ અબ્બાસે નહોતા લખ્યા? તેણે હરિને તંદ્રામાંથી જગાડતાં પૂછ્યું ‘બેટા, મનેતો કંઈજ સમજાતું નથી. શું અત્યાર પહેલા આવેલી ચિઠ્ઠીઓ મારા દિકરાની નથી?’

હવે એકરાર કરવામાં હરિશંકરને વાંધો ન હતો. છતાં કંઈ બોલી શકાયું નહીં. છેવટે સ્નેહસભર કંઠથી તેણે કહ્યું, ‘અમ્મા, શું હું તમારો દીકરો નથી?’

અમ્મા અર્ધું સમજી, અર્ધું ન સમજી પણ તેની આંખમાંથી અશ્રુ સરી પડ્યા.

                                                                                 OOOOOO

અને પછી તો નવું જીવન, નવું ચેતન અને નવી શ્રદ્ધા. હરિ નિશાળને ઓટલે પાછો બેઠો. આર.એમ.એસ છાપવાળી ટપાલ ધીરે રહીને ગજવામાં મૂકી. થેલામાં વિખરાયલી ટપાલ ફરીથી ગોઠવવા લાગ્યો. તે ફરીથી ગણગણવા લાગ્યો.

આ વાણિયાવ્વડ આ જગમોહનશેઠ…સન્મુખલાલ…હં..હં..હં..કાંતીલાલ…કમલાક્ષી કૌંસમાં લખે છે કમળા, અરે વાહ, કમલાક્ષીબેન અજબ લીલા છે આપની…ના બેન ના…લીલા તો અમ્મના દીકરા હરિની….

  • પ્રવીણ શાસ્ત્રી

(આ વાર્તા મેં ૧૯૫૮માં લખી હતી. ૧૯૫૯માં ‘આનંદ’ માં પ્રગટ થઈ હતી. આજ થી ૫૪ વર્ષ પહેલાની તે સમયની ભૂમિકા પર રચાયલી આ વાર્તા ૫૪ વર્ષ પછી ફરી થી ગુજરાત દર્પણના પૃષ્ટ પર ૨૦૧૩ મેના અંકમાં પ્રગટ થઈ હતી.)

 

ચારિત્ર્ય અને પ્રતિષ્ઠા

William’s Tales (Bilingual Multi Topic Reads)

Click here to read in English
હું સીધો જ મારા મુદ્દા ઉપર આવું છું અને મારા વાચકોને જણાવું છું કે આ ટૂંકો લેખ મુખ્યત્વે વિશ્વભરનાં માતાપિતાને અનુલક્ષીને લખવામાં આવ્યો છે કે જેથી પોતાનાં સંતાનોને યોગ્ય રીતે ઉછેરવા માટે સૌ પહેલાં તેઓ ખુદની જ આત્મસુધારણા કરી શકે. ખલિલ જિબ્રાનનું બાળકો ઉપરનું સાહિત્યજગતમાં ખૂબ જ વિખ્યાત એક કથન છે, પરંતુ તે વિસ્તૃત હોવા ઉપરાંત મારા વિષયને અનુરૂપ ન હોઈ તેને અહીં કોરાણે મૂકું છું. તેના બદલે હું એક ચીની કહેવત આપવા માગું છું, જે આ પ્રમાણે છે : “જો તમે એક વર્ષ માટેનું આયોજન કરતા હો તો ચોખા (અનાજ) વાવો, જો દશ વર્ષ માટેની યોજના હોય તો વૃક્ષો વાવો; પરંતુ જો સો વર્ષ માટે વિચારતા હો તો બાળકો વાવો અર્થાત્ માનવજાતને શિક્ષિત બનાવો.”

મારા લેખના શીર્ષકના બંને શબ્દો બેમાં એક અને એકમાં બે જેવા છે. આની પ્રાથમિક જાણકારી મેળવવા પ્રથમ તો આપણે ડેલ કાર્નેગીના આ અંગેના વિચારો જાણીશું કે જે આ પ્રમાણે…

View original post 636 more words

International Non-violence Day

William’s Tales (Bilingual Multi Topic Reads)

Today is the 2nd October, the 138th Birth Anniversary of Mahatma Gandhi, a super human of the era. He was born on this day in 1869. After six decades of his martyrdom, the world has now realized the value of Ghandhian philosophy and particularly his thoughts on Non-violence especially when the world is passing through the threats of terrorism and many more alike –isms. The UNO has rightly declared this day as the International Non-violence Day and it is really the greatest tribute to him. 

Let us remember his words as “The world is weary of hate. We see the fatigue overcoming the Western nations. We see that this song of hate has not benefited humanity. Let it be the privilege of India to turn a new leaf and set a lesson to the world.” How appropriate his words are in the prevailing situation and circumstances of the…

View original post 735 more words