જીવો અને જીવવા દો

માનવીય દિલથી કહો – ‘જીવો અને જીવવા દો.’ (Re-blogged) – વલીભાઈ મુસા

કોઈપણ સમાચારપત્ર ખોલો, ટી.વી.ની કોઈ સમાચાર ચેનલ જૂઓ કે પછી કોમ્પ્યુટર ઉપર છેલ્લા તાજા સમાચાર માટેની શોધ ચલાવો; અને તમને દુનિયામાં ક્યાંક ને ક્યાંક, વ્યક્તિગત કે સમૂહગત, એક યા બીજા સંઘર્ષના કારણ હેઠળ માનવહત્યા કે માનવસંહાર થએલો જાણવા મળશે જ. જગતના તમામે તમામ ધર્મો એક મુદ્દા ઉપર સર્વસંમત છે કે મનુષ્ય એ ઈશ્વરસર્જિત તમામ જીવો પૈકીનું ઉત્તમોત્તમ સર્જન છે; તો વળી એ પણ એટલું જ સાચું છે કે જ્યારે આપણે માનવી દ્વારા માનવીની થતી હત્યા વિષે સાંભળીએ, ત્યારે એ નગ્ન સત્યને આપણે કબૂલવું જ પડશે કે દુનિયામાં માનવી જેવું અત્યંત ખરાબ કોઈ પ્રાણી નથી.

એ તો સાવ દેખીતું જ છે કે બધા જ પ્રકારના સંઘર્ષો પૈકી નૃવંશીય ભેદભાવમાંથી નિપજતો સંઘર્ષ મિટાવવો સૌથી વધારે મુશ્કેલ છે. સમૂહગત આવા સંઘર્ષો લોહિયાળ હોય છે અને મોટી સંખ્યામાં અહીં માનવસંહાર જોવા મળે છે. જો આપણે શાંત ચિત્તે માનવજાતિઓમાં થતા રહેતા આવા આંતરિક હત્યાકાંડો વિષે વિચારીએ; તો આપણે એ તારણ ઉપર આવીશું જ કે નિર્દોષોનાં લોહી વહેવડાવવાનું આ પાપકર્મ આચરવું એ માત્ર કાયરતા જ નહિ, પરંતુ મૂર્ખાઈ પણ છે. મારા વાંચકો સમક્ષ આ મુદ્દાને વધુ સ્પષ્ટ કરવા, હું નીચે દાખલારૂપ કોઈકની પાસેથી સ્થાનિક રીતે સાંભળવા મળેલી એક બોધકથાને રજૂ કરીશ, જે આ પ્રમાણે છે :

“દેશના કોઈક દૂરના વિસ્તારમાં, એક વરરાજાનો વરઘોડો (જાન) કન્યાપક્ષના બીજા ગામે જઈ રહ્યો હતો. જાનૈયાઓ બળદગાડાંમાં સફર કરી રહ્યા હતા. તેઓ બધા જુવાનિયા હતા, કેમ કે તેમણે લગ્નપ્રસંગનો આનંદ મુક્ત રીતે માણવા માટે ઘરડાઓને ટાળ્યા હતા. બધાં ગાડાં હારબંધ એક નેળિયા (સાંકડા રસ્તા)માંથી પસાર થઈ રહ્યાં હતાં.

પહેલું ગાડું ઊભું રહ્યું, ત્યારે બાકીનાં ગાડાંના બધાજ જુવાનિયાઓ શું થયું છે તે જાણવા પોતાનાં ગાડાંમાંથી ટપોટપ નીચે ઊતરી પડ્યા. બધાએ આશ્ચર્યસહ જોયું તો રસ્તા વચ્ચે એક પાટલા ઘો પડેલી હતી. તેમને ખબર જ હતી કે આ પ્રાણી સાવ નિર્દોષ અને બિનઝેરી હોય છે અને જમીન ઉપર લાકડીઓ પછાડીને થોડોક જ અવાજ કરવામાં આવે તો તે ભાગી જ જાય.

પેલા યુવકોમાંનો એક જણ જે ઘાતકી સ્વભાવનો હતો. તે તેને મારી નાખવા માટે આગળ ધસતો હતો, ત્યારે બીજાઓએ તેને વાર્યો. કોઈકે કહ્યું કે તે રસ્તો છોડીને ચાલી જાય તે માટે આપણે તેની સાથે શાંતિવાર્તા ચલાવવી જોઈએ. આમ છતાંય જો તે ન માને તો જ આપણે તેને મારી શકીએ.

એક જુવાનિયો જે તરત જ કવિતા રચી શકે તેવો શીઘ્ર કવિ જેવો હતો. તેણે તળપદી ભાષામાં પેલી પાટલા ઘો ને સંબોધતી કેટલીક કાવ્યકંડિકાઓ રચી કાઢતાં આ ભાવાર્થવાળા શબ્દોમાં કહ્યું, ‘ઓ ટીમ્બાટુડા (કાલ્પનિક ગામનું નામ)ની ઘો, જરા આઘીપાછી હો; જો આપણે આપસમાં લડીશું તો પાંચદસ તારાં મરશે અથવા ઘવાશે અને પાંચદસ અમારાં મરશે કે ઘવાશે એમાં કોઈનેય શો ફાયદો થવાનો છે? આવી મામૂલી વાતમાં લોહિયાળ જંગ ખેલીને આપણે શું મેળવવાનું!’

પેલી ઘો પોતાની જગ્યાએથી જરાપણ હાલી નહિ, એટલે પેલાઓએ તેની સાથે લડી લેવાનું નક્કી કરી લીધું. પણ, તેમનામાંના એક કહેવાતા ડાહ્યા જુવાને ઘોનો પક્ષ લેતાં કહ્યું, ‘કોઈ કમજોરની સાથે લડવું તેમાં ન્યાય નથી. આ ઘો બિચારી એકલી છે અને સામે આપણે ઘણા છીએ. શું આપણામાંના અડધા તેના પક્ષે ન થઈ શકીએ?’

બધા આ દરખાસ્ત સાથે સંમત થઈ ગયા અને તેઓ બધા બે ભાગમાં વહેંચાઈ ગયા. બંને જૂથ વચ્ચે લાંબી અને મજબૂત લાઠીઓ વડે ધમાસાણ લડાઈ શરૂ થઈ ગઈ. બધા લોહીલુહાણ થઈ ગયા, જેમાંના કેટલાકનાં તો હાથ, પગ, આંખો, જડબાં અને માથાં ભાગ્યાં. દરમિયાન બધાના હોંકારા અને દેકારા તથા લાકડીઓના ઝડાઝૂડ અવાજથી ચમકીને પેલી ઘો ભાગી ગઈ. જેવો ઘોએ રસ્તો છોડ્યો કે તરત જ લડાઈ બંધ થઈ અને જીતેલા પક્ષવાળા બૂમો પાડવા માંડ્યા, ‘ઘોવાળા હારી ગયા, ઘોવાળા હારી ગયા! શરમ… શરમ, તમારો મુખિયો તો મેદાન છોડીને ભાગી ગયો!’ “

ઉપરની ઘટના અતિશયોક્તિપૂર્ણ લાગશે, પણ આપણે એ ભૂલવું ન જોઈએ કે આ તો માત્ર એક લોકકથા છે. એ ગમે તે હોય, પણ તે આપણને બોધપાઠ શીખવી જાય છે કે નાના કે મોટા કોઈ વિવાદમાં આપસમાં લડવું કે ઝગડવું એ સાવ મૂર્ખાઈભર્યું જ કામ છે.

માનવજાતની અસલામતી કે તેની જિંદગીનાં જોખમો બાહ્ય આક્રમણ હેઠળ હરગિજ નથી; અને જો છે તો તે આંતરિક રીતે જ ખતરામાં છે. પૃથ્વી સિવાયના અન્ય કોઈ ગ્રહ ઉપરથી આપણા ઉપર કોઈ દુશ્મનો ત્રાટકનાર નથી; અને ધારો કે એવા કોઈ દુશ્મનો બહાર અસ્તિત્વ ધરાવૅ છે, તો પણ તેમને તેમ કરવાની જરૂર પડશે જ નહિ. આપણને ખતમ કરવાનો તેમનો ભાર આપણાથી જ પરિપૂર્ણ થનાર છે. માનવસર્જિત આવી આફતોથી આપણે સાથે મરીશું ખરા, પણ સાથે જીવી નહિ શકીએ! આનાથી વધારે ગંભીર કરૂણાંતિકા બીજી કઈ હોઈ શકે કે આપણે અંદરોઅંદર આત્મઘાતી સંઘર્ષોથી જાતે જ ખતમ થઈ જઈએ! માનવજાતનાં માથાં ઉપર સર્વનાશની તલવાર ઝળૂંબી રહી છે. આજે કોઈ એકબીજાથી સલામત નથી. આપણે ઘરનો ઉંબરો ઓળંગીને બહાર નીકળીએ, પણ આપણે આપણા જ ઘરે સલામત પાછા ફરીશું કે નહિ તેની કોઈ ખાત્રી નથી. ઘર બહાર તો ઠીક, પણ કેટલીકવાર આપણે આપણાં ઘરોમાં પણ સલામત નથી હોતા. મહાત્મા ગાંધીએ સાચું જ કહ્યું છે કે ‘જગત ધિક્કારથી સાવ ત્રાસી કે થાકી ગયું છે. આપણે જોઈએ છીએ કે આ ધિક્કાર કે વેરભાવથી માનવજાતને કોઈ લાભ પહોંચ્યો નથી.’ આગળ તેઓ ઉમેરે છે કે ‘મારો વિશ્વાસ હંમેશની જેમ આજે પણ અડગ છે. હાલની આ ત્રસ્ત દુનિયા પાસે અહિંસાના સાવ સીધા અને સરળ માર્ગને અપનાવ્યા સિવાય કોઈ આરોચારો નથી.’

સમાપ્તિટાણે એટલું જ કહેવાનું કે સમાજ કે જગતને જોડવાનું અથવા તોડવાનું કામ માનવીની સમજદારી કે નાદાની ઉપર આધાર રાખે છે. માનવધર્મથી વધારે ચઢિયાતો કોઈ ધર્મ નથી. કોઈપણ ધર્મ તેના અનુયાયીઓને કોઈને ઈજા પહોંચાડવાનું કે ધિક્કારવાનું શીખવતો નથી. માનવધર્મ એ કોઈ નવીન ધર્મ નથી કે તે કોઈ ધર્મનું નવીન નામ પણ નથી. આ માનવધર્મ બધા જ ધર્મોમાં સમાવિષ્ટ છે જ. દરેક ધર્મ સ્વભાવગત જ વિવિધતાસભર હોય છે અને તેનાં કોઈ પાસાંનું અર્થઘટન મર્યાદિત કરી નાખવું તે હરગિજ ન્યાયી નથી.

ચાલો આપણે ‘જીવો અને જીવવા દો.’ના મંત્રનો શાંતિમય જગતના સર્જન માટે પ્રચાર અને પ્રસાર કરીએ.

આભાર.

– વલીભાઈ મુસા

Advertisements

કારની બારી અને વરસાદ (એક અવલોકન) – સુરેશ જાની

[છેલ્લાં છએક વર્ષથી શ્રી વલીભાઈ મુસા આ લખનારના મિત્ર બની ગયા છે. એ મિત્રતાની શરૂઆત એકમેકના બ્લૉગ પરનાં લખાણોના વાંચનથી થઈ હતી. પરંતુ ૨૦૧૦માં તેમને પહેલી વખત સદેહે મળવાનો મોકો મળ્યો, ત્યારે એ પ્રેમાળ માણસ મને કાણોદર લઈ જઈને જ જંપ્યા. એ મુલાકાતમાં માત્ર વલીભાઈની સજ્જનતા જ નહીં; કાણોદરની માનવતાથી ભરેલી મહેંક પણ અનુભવાયા વિના ન રહી. હવે જ્યારે વલીભાઈ કાણોદરના સમાજના લાભાર્થે તથા સમસ્ત ગુજરાતી અને વિશ્વસમાજના હિતમાં, માનવતાના સંદેશ લહેરાવવાના પાક ઈરાદાથી, ‘જીવો અને જીવવા દો’ ના શીર્ષક-સંદેશવાળા તેમના નવા બ્લોગ ‘માનવધર્મ’ સાથે ગુજરાતી નેટ જગતમાં એક આવકાર્ય પદાર્પણ કરી રહ્યા છે; ત્યારે માનવ જીવનને ઉર્ધ્વમુખી બનાવવા પ્રેરણા આપતા મારા એક જૂના લેખથી આ સ્તુત્ય પદાર્પણને આવકારું છું. –  સુરેશ જાની]

કારની બારી અને વરસાદ

આ પાણીનાં ટીપાંઓની વાત છે. અમે ગરાજમાંથી ગાડી બહાર કાઢી. બહાર ઝરમર ઝરમર વરસાદ વરસતો હતો. બારીના કાચ પર ટીપાં બાઝવા લાગ્યાં. નવું ટીપું પડે અને નીચે નીતરતાં, કાચ પર જામેલાં ટીપાંઓને સાથે લેતું જાય. જેમ જેમ એમની વસ્તી વધે, તેમ તેમ રેલો મોટો થતો જાય, અને પછી તો નાનકડો ઝરો બની સડસડાટ નીચે ઊતરી જાય. પાર્કિંગમાં ઊભેલી કારમાંનું આ દર્શન અગાઉ પણ ઘણી વાર થયું હતું.

અમારી કાર શેરીના રસ્તાથી બહાર, મુખ્ય રસ્તા પર આવી અને પૂરપાટ ઝડપે આગળ ધસવા માંડી.

અને એક નવો જ નજારો સર્જાવા લાગ્યો. ધસમસતા પવનના જોરે, હવે એ રેલો થોડોક વાંકો ફંટાવા લાગ્યો. ગુરૂત્વાકર્ષણના એકમાત્ર બળના સ્થાને પવનના ઝપાટાનું નવું બળ ઊમેરાયું હતું.

ગાડી હવે હાઈવે પર આવી ગઈ હતી. કલાકના સાઠ માઈલની ઝડપે ચાલતી ગાડીના પ્રતાપે, પવને પણ પ્રભંજનરૂપ ધારણ કર્યું હતું. પાણીનાં ટીપાં અને રેલા આ બે બળના પ્રતાપે મુક્ત બની ગયાં. બ્રાઉનિયન મોશન જેવી રમતનો માહોલ ખડો થઈ ગયો. હવે અવનતિનું સ્થાન આનંદભરી રમતે લીધું હતું. સજીવ બની ગયાં હોય, તેમ એમની રમત એ જોવા લાયક લ્હાવો બની ગઈહતી.

કુદરતનો સામાન્ય નિયમ અચૂક અવનતિને જ પોષતો હોય છે. ગુરૂત્વાકર્ષણનું બળ નીચે પાડે,પાડે ને પાડે જ. જીવન અચૂક મૃત્યુ તરફ જ ગતિ કરતું રહેવાનું. એમાં કોઈ મીનમેખ ફરક ન જ હોય.

પણ આગળ ધસવાની ગતિ, ઉન્નત ગતિ, ચોગમ દુર્ગમ અંધકારની વચ્ચે ઝગમગતા, નાનકડા કોડિયાનો પ્રકાશ, જીવનના એક નાના ટુકડાને – ઓલ્યા નાચીજ પાણીના બિંદુ જેવા તેના હિસ્સાને – એક એવું પરિમાણ આપી શકે, કે એ વળાંક ઓલી પાણીની રમત જેવો રમણીય હોઈ શકે. ભલે એ રમત પણ ક્ષણજીવી રહેવા સર્જાઈ હોય; ભલે એ બ્રાઉનિયન મોશનનો અંતિમતબક્કો પાણીને ધરાશાયી જ કરવાનો હોય; ભલે એક રમતિયાળ રેલો ઓગળી જાય અને બીજો એનું સ્થાન લે. પરંતુ એ નાનકડી રમતની પણ એક ગરિમા હતી. એક સુંદરતા સાકાર બની નિરાકાર થઈ ગઈ હતી. એના ક્ષણિક  અસ્તિત્વનોય એક રૂઆબ હતો.

અને જીવનના આવા નાના નાના ઝબકારાઓની રમત થકી જ તો ઉત્ક્રાંતિનો પ્રવાહ મંદ પણ અવિરત ગતિએ આગળ ધપતો રહે છે ને ?

કારની બારી પરનો પાણીનો રમતિયાળ રેલો………જીવનની એક મધુરિમાનો સંદેશ. કાણોદરની જનતા અને તેના મોભીઓ માટે વિચારવા લાયક એક સંદેશ.

કાણોદરનાં સૌ નાનાંમોટાં ટીપાં ભેગા મળી પ્રગતિ અને ઉચ્ચ જીવનધારાના વિચાર-વર્તનના ઝપાટે સતત પ્રગતિ કરતાં રહો. કલ્યાણમય જીવન અને સમાજનું સર્જન કરતાં રહો.

નીચે બે  લિંક આપવામાં આવ્યા છે; જે પૈકી ‘માનવતાની મેરેથોન’ એ અંગ્રેજી Video Tube છે, જેને સંપૂર્ણ જોવાની ભલામણ  કરવામાં આવે છે અને ‘જીતુ-રેહાના’  એ PDF માં ગુજરાતી લેખ છે. મને વિશ્વાસ છે કે આ બંને સામગ્રી આપ વાચકોના  માનવ્ય-ભાવને સ્પર્શ્યા સિવાય રહેશે નહિ.


(૧) માનવતાની મેરેથોન

(૨) જીતુ-રેહાના – એક મનનીય  સત્ય ઘટનાત્મક લેખ

ચાલો ત્યારે, હાલ પૂરતો રજા લઉં છું. ભવિષ્યે વલીભાઈના આ બ્લૉગ ઉપર કોઈક કૃતિના માધ્યમે મળતો રહીશ. આપ વાચકોમાંથી કોઈને મને મળવાની વહેલી ઇચ્છા થાય તો મારા બ્લૉગ ‘સૂરસાધના’ અને ત્યાંથી મારા અન્ય મનપસંદ બ્લૉગ્ઝની મુલાકાત લઈ શકો છો.

તથાસ્તુ.

ભવદીય,
સુરેશ જાની